Hướng dẫn cách bày mâm ngũ quả ngày Tết | Nguồn gốc, ý nghĩa

Để chào đón một năm mới nhiều bình an – may mắn, người Việt có rất nhiều phong tục, tập quán đặc sắc, được lưu giữ cho đến ngày hôm nay. Trong đó phải kể đến tục lệ bày mâm ngũ quả ngày Tết. Bài viết hôm nay sẽ giúp bạn tìm hiểu rõ hơn về tập tục này, cũng như những nét đặc trưng trong văn hóa vùng miền thông qua cách chọn lựa và bày mâm ngũ quả Tết cổ truyền nhé!

Nguồn gốc, ý nghĩa mâm ngũ quả

Theo thuyết duy vật cổ đại, thì mọi loại vật chất đều được tạo thành bởi 5 yếu tố là: Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ. Tục lệ bày mâm quả với 5 loại khác nhau trên bàn thờ ngày Tết cũng được xuất phát từ quan niệm này.

Trên mâm quả ngày Tết, gọi là ngũ quả bởi thường bao gồm 5 loại quả khác nhau, nhằm thể hiện ước muốn của người Việt về một năm mới có được ngũ phúc lâm môn: Phú – Quý – Thọ – Khang – Ninh.

Nguồn gốc, ý nghĩa mâm ngũ quả ngày Tết
Nguồn gốc, ý nghĩa mâm ngũ quả ngày Tết

Việc bày mâm hoa quả trên bàn thờ ngày Tết mang ý nghĩa nhằm bày tỏ lòng thành kính của con cái đối với các bậc tổ tiên, thể theo đạo lý uống nước nhớ nguồn. Quả cũng là mang ý nghĩa tượng trưng cho thành quả lao động cả năm mà con cháu dâng lên các bậc bề trên.

Việc lựa chọn 5 loại quả nào để bày lên bàn thờ ngày Tết cũng còn tùy thuộc vào quan niệm cũng như đặc trưng sản vật của mỗi vùng miền.

Ý nghĩa các loại quả

Quả Ý nghĩa
Chuối xanh Màu xanh tượng trưng cho hành Mộc, mang ý nghĩa như bàn tay ngửa để che chở đem lại sự bình an, sung túc, đùm bọc và gắn kết.
Quả phật thủ Phật thủ có hình dạng đặc biệt tựa như những bàn tay của Phật, che chởm bảo vệ cho gia đình. Phật thủ thường được đặt ở trung tâm, nơi cao nhất trong mâm ngũ quả.
Quýt/ tắc/ quất Theo Hán âm, tên gọi của chúng có phát âm gần giống với chữ cát. Bày quất trên mâm ngũ quả ý nghĩa mang lại sung túc, ăn nên làm ra, dồi dào sức sống.
Bưởi Biểu trưng cho phúc lộc và viên mãn.
Xoài Thể hiện sự cầu mong một năm không thiếu thốn.
Thanh long Biểu trưng cho rồng mây hội tụ, tượng trưng cho sự cát tường, thịnh vượng.
Sung Với mong muốn có sự sung túc, tròn đầy, sung mãn về sức khỏe, hay tiền bạc.
Đu đủ Biểu tượng của đầy đủ, thịnh vượng.
Vị ngọt thanh, ngụ ý việc gì cũng trơn tru, suôn sẻ.
Lựu Nhiều hạt, tượng trưng cho con đàn cháu đống.
Đào Thể hiện sự thăng tiến trong cuộc sống, công việc.
Táo Biểu trưng cho sự phú quý, giàu sang.
Dưa hấu Căng tròn, mát lành, hứa hẹn sự ngọt ngào, may mắn.
Quả trứng gà Lộc trời cho.
Dừa Tương tự như Xoài, mong cầu sự no đủ, không thiếu thốn trong năm mới.

Cách bày mâm ngũ quả

Người miền Bắc

Ở miền Bắc mâm ngũ quả thường phải phối theo 5 màu: Kim (trắng), Mộc (xanh), Thủy (đen), Hỏa (đỏ), Thổ (vàng). Do đó, mâm ngũ quả ngày Tết của người miền Bắc thường có 5 loại quả: chuối, bưởi, táo, hồng và quýt.

Cách bày mâm ngũ quả miền Bắc
Cách bày mâm ngũ quả miền Bắc

Cách trình bày phổ biến và truyền thống nhất là: để nải chuối ở dưới cùng, đỡ lấy toàn bộ các loại quả khác. Ở chính giữa là quả bưởi hoặc phật thủ vàng, táo, hồng, quýt thì bày xung quanh còn những chỗ trống có thể cài xen kẽ quất, táo xanh hoặc quả ớt chín đỏ.

Người miền Trung

Đối với miền Trung, các loại quả thường thấy trong mâm ngũ quả thường là thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa, sung, cam, quýt,… Mâm ngũ quả thường được xếp hình tháp hoặc hình long phụng với cặp dưa đặt hai bên. Ngoài ra còn có thể xếp thêm nhiều loại hoa quả khác bên cạnh.

Cách bày mâm ngũ quả miền Trung
Cách bày mâm ngũ quả miền Trung

Người miền Nam

Với những loại trái cây phong phú và đa dạng, người miền Nam thường trưng các loại ngũ quả gồm có: mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài và sung.

Cách bày mâm ngũ quả miền Nam
Cách bày mâm ngũ quả miền Nam

Để mâm ngũ quả được đẹp, người ta chọn 3 loại quả to nhất là đu đủ, dừa, xoài lên phía trước. Sau đó, bày những quả còn lại lên trên để tạo thành hình ngọn tháp. Khi chọn mua, người ta lựa chọn đu đủ xanh, có những đốm vàng là đẹp nhất. Trong khi đó, xoài nên có màu vàng đẹp, mãng cầu có dáng đẹp.

Những lưu ý chung

Bạn cần hiểu về thuyết ngũ hành để tránh các lỗi như mâm quả không có đủ 5 màu ngũ hành, hoặc tổ hợp trái cây không mang ý nghĩa. Ngoài ra, mâm ngũ quả chỉ bày quả, không đặt thêm hoa hoặc thực phẩm nào khác. Số lượng trái cây trên mâm ngũ quả chỉ tính loại, không tính quả.

Bên cạnh đó, bạn cần cân nhắc việc mua trái cây/ quả sớm vì nếu mua phải những quả chín ép sẽ rất nhanh hỏng. Không nên rửa quả trước khi đặt lên ban thờ vì sẽ làm quả sớm bị thối hoặc héo ở những chỗ còn đọng nước.

Nên mua trái cây sớm
Nên mua trái cây sớm

Tóm lại dù khác biệt trong văn hóa vùng miền, song việc bày mâm ngũ quả ngày Tết mang một ý nghĩa quan trọng trong văn hóa tính ngưỡng của người Việt, thể hiện ước vọng cho một năm mới nhiều tài lộc – sung túc. Nếu bạn thấy bài viết hay đừng quên chia sẻ nó cho bạn bè của mình cùng tìm hiểu nhé! Cuối cùng chúc bạn có nhiều hạnh phúc, may mắn và đầy đủ sức khỏe đón Tết Tân Sửu 2021 bên gia đình và những người thân yêu.

Bài viết liên quan
Bài viết nên xem