GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Chỉ còn những ‘hạt nhân’ già

Đăng lúc: 11/12/2017 10:30 (GMT+7)

- Những nghệ nhân, già làng có vai trò rất quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa. Họ là linh hồn, báu vật sống, là hạt nhân trực tiếp tham gia lưu giữ, sáng tạo, truyền dạy và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể cho thế hệ sau. Tuy nhiên, hiện nay các già làng, nghệ nhân đang ngày càng ít đi. Điều đó đặt ra nhiều câu hỏi trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa hiện nay.

Trăn trở của người trong cuộc

Là một địa phương có số đông đồng bào dân tộc Thái sinh sống, Thường Xuân từ lâu nổi tiếng với loại hình nghệ thuật truyền khẩu dân gian đặc sắc hát Khặp. Để tìm hiểu rõ hơn về làn điệu hát Khặp, chúng tôi tìm đến nhà bà Cầm Thị Hiệp, một người am hiểu về hát khặp ở thôn Yên Mỹ, xã Vạn Xuân. Bà Hiệp tâm sự: "Hát Khặp đã ngấm vào tôi từ nhỏ, từ những buổi đi theo mẹ, theo chị tập văn nghệ. Khặp của đồng bào Thái có rất nhiều làn điệu, trong đó, đặc sắc, phổ biến nhất đối với mọi lứa tuổi, mọi tình huống, hoàn cảnh là Khặp bào xảo (khặp giao duyên), Khặp lồng na khứn háy (khặp trên nương rẫy), khặp tuộng (khặp chào hỏi), khặp chốm hướn, mờ (khặp mừng nhà mới), khặp xờng khưởi (hát tiễn rể, đón dâu), khặp đón mừng năm mới, khặp ru con... Nội dung các bài khặp mang ý nghĩa ngợi ca quê hương, đất nước; ca tụng công lao của tổ tiên, cá nhân tiêu biểu trong cộng đồng; bày tỏ tình yêu đôi lứa; khích lệ mọi người vượt qua khó khăn, hoạn nạn và có thêm sức mạnh để xây dựng cuộc sống với tinh thần thương yêu, đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau"...

Cũng theo bà Hiệp, hát Khặp thường được tổ chức vào những ngày lễ, ngày tết, đón khách quý, đám cưới, giao duyên, tỏ tình của đôi trai gái, trong cuộc vui rượu cần và trong sinh hoạt đời sống thường ngày. Tuy tuổi đã cao, sức cũng yếu dần thế nhưng mỗi khi bản làng có hội diễn văn nghệ bà Hiệp không quản ngại để truyền dạy lại cho lớp trẻ về làn điệu Khặp của dân tộc.

Bà Hiệp buồn rầu: "Hiện nay trong làng lớp người già còn lại am hiểu về làn điệu Khặp còn rất ít. Trong khi đó lớp trẻ ngày nay mải mê chạy theo những xu hướng hiện đại, bỏ quên giá trị văn hóa truyền thống. Rồi đây tương lai của các điệu Khặp sẽ đi đâu, về đâu?"

 Nghệ nhân Phạm Thị Quế ở làng Quang Sơn, xã Quang Trung (Ngọc Lặc).jpg

Nghệ nhân Phạm Thị Quế ở làng Quang Sơn, xã Quang Trung (Ngọc Lặc).

Nghệ nhân Phạm Thị Quế ở làng Quang Sơn, xã Quang Trung (Ngọc Lặc) không chỉ được nhiều người biết đến với những bài hát Xường nổi tiếng, mà còn là người luôn dành nhiều thời gian, công sức và tâm huyết của mình để truyền dạy văn hóa dân gian của dân tộc Mường cho thế hệ trẻ.

Bà Quế chia sẻ: “15 tuổi tôi đã hát thông thạo các làn điệu Xường của dân tộc Mường và có thể tham gia hát đối đáp nam - nữ mỗi khi làng, xã tổ chức lễ hội”.

Dẫu tuổi tác đã ngoài sáu mươi, nhưng mỗi khi trong làng, xã, huyện tổ chức liên hoan văn hóa, văn nghệ, lễ hội vui xuân, nghệ nhân Phạm Thị Quế luôn nhiệt tình tham gia và trở thành “giọng Xường” không thể thiếu. Dẫu rất tâm huyết trong việc truyền dạy lại cho thế hệ trẻ, nhưng theo bà hiện nay công tác truyền dạy của bà mới chỉ dừng lại ở việc mỗi khi các bản làng có hội diễn chứ chưa mở được lớp truyền dạy. Bởi vậy bà cũng luôn hy vọng rằng các ngành chức năng sẽ sớm tổ chức các lớp truyền dạy lại các làn điệu Xường của dân tộc Mường.

Làm gì để bảo tồn bản sắc?

Theo ông Cầm Bá Huyến - Trưởng Phòng VH-TT huyện Thường Xuân: Hiện trên địa bàn huyện Thường Xuân có khoảng 100 bài Khặp Thái truyền thống và chỉ còn gần 60 người biết Khặp, hầu hết là những người cao tuổi. Những năm gần đây, huyện Thường Xuân đã chỉ đạo các địa phương gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời quan tâm, duy trì hoạt động các câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Đặc biệt, năm 2014 Sở VH,TT&DL đã phối hợp với UBND huyện Thường Xuân tổ chức hội diễn phục dựng và bảo tồn hát Khặp dân tộc Thái toàn tỉnh năm 2014. Đây là dịp để các nghệ nhân dân gian có cơ hội được truyền thụ và bảo tồn các làn điệu dân ca, dân nhạc của dân tộc Thái cho thế hệ trẻ, góp phần phát huy, phát triển kho tàng âm nhạc dân gian các dân tộc xứ Thanh.

Bằng nhiều việc làm, hành động cụ thể, huyện Thường Xuân đã tổ chức khảo sát, thống kê các nhạc cụ, nghi lễ, lễ hội, sưu tầm lưu giữ được nhiều hiện vật quý có giá trị văn hoá đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái. Một điều đáng mừng là trong thời buổi hội nhập như hiện nay, nhiều hộ gia đình dân tộc Thái vẫn còn giữ lại những nhạc cụ, vật dụng, trang phục và nghi lễ mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống.

Hơn nữa, để xây dựng lực lượng nòng cốt kế tục công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống trong tương lai, việc truyền dạy các làn điệu khặp luôn được chú trọng. Thường Xuân đã chủ động mời những nghệ nhân có kinh nghiệm trực tiếp truyền dạy lại các điệu khặp Thái cho con cháu. Nhờ vậy, hầu hết thế hệ trẻ đều rất am hiểu về bản sắc của dân tộc mình.

 Già làng, nghệ nhân có vai trò rất quan trọng trong việc bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.JPG

Già làng, nghệ nhân có vai trò rất quan trọng trong việc bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.

Huyện Ngọc Lặc cũng đã thực hiện tốt công tác bảo tồn, giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa của người Mường. Trong đó, huyện đã thành lập câu lạc bộ văn hóa dân gian Mường Ngọc Lặc, thu hút khoảng 100 hội viên là những nghệ nhân, diễn viên quần chúng tâm huyết với văn hóa dân tộc Mường đến từ nhiều xã tham gia. Với những đóng góp của mình cho văn hóa dân gian của dân tộc Mường, nghệ nhân Phạm Thị Quế đã được bầu làm chủ nhiệm câu lạc bộ nghệ nhân dân gian của làng Quang Sơn, xã Quang Trung. Và hiện nay, ở huyện Ngọc Lặc, giới trẻ đang có phong trào học hát Xường, đặc biệt là xường trai gái và nghệ nhân Phạm Thị Quế rất vinh dự khi được mời làm người truyền dạy hát xường cho thế hệ trẻ. Những đóng góp trong việc sưu tầm, bảo tồn và truyền dạy văn hóa dân gian Mường của nghệ nhân Phạm Thị Quế, sẽ mãi là tài sản văn hóa quý giá của huyện Ngọc Lặc.

Nguyễn Đạt

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1