GMT+7
Trang chủ / Tản văn

Quả còn biết nói

Đăng lúc: 22/01/2018 15:12 (GMT+7)

Người các dân tộc Thái, Mường, Thổ... đều có trò chơi tung Còn. Khi lớn lên ở Mường Trong tôi biết mặt quả Còn trong tay các chị em gái mỗi khi họ kéo nhau đi đến đám hội, đi chùa, đi mừng vui đám cưới. Tôi được nghe bà nội kể về chuyện chế tác nên quả Còn rằng: Người Mường gọi quả Còn là Trày pól hoặc Tlày ból. Đi chơi đám vui gọi là Ti pắt pón, Ti vọt pón đi bắt Còn, đi tung Còn.

Để khâu được quả Còn, người ta chọn các vụn vải có đủ các màu xanh, đỏ, đen, vàng. Màu xanh là màu tượng trưng cho sự ước vọng tươi trẻ và sinh sôi nảy nở của muôn vật. Màu đỏ là màu tượng trưng cho sự ước vọng thành đạt, làm gì được nấy, trồng cây gì cũng già cội, chín trĩu quả, được mùa lúa, ngô, hoa quả sum suê, ngọt ngào và no đủ. Màu đen là màu biểu tượng cho sự bền bỉ, dài lâu, son sắt, trường sinh, khỏe mạnh. Màu vàng tượng trưng cho sự ẽo ợt, ốm yếu vàng vọt để người ta tung ném quăng nó đi: “Nắm quai trời tung đi cái vàng/ Nắm dây đất mường quăng đi cái xấu...”.

Đường kim  mũi chỉ cũng tùy thuộc vào hoa tay từng người con gái. Có người khâu cốt làm sao cho đường chỉ bền chắc là được. Có người lại khâu từng mũi kim rất tỉ mỉ, đều đặn, cẩn trọng không vội vàng. Khi nhồi căng nhân quả Còn bằng nắm hạt bông thì nhìn cũng không hề thấy đường chỉ may lồ lộ. Đó cũng là bản tính của người có nết na, hoa tay thực thụ. Nhân quả Còn tạo thêm sức nặng, khi có trọng lượng một hai lạng thì khi tung lên, quả Còn mới đi được cao, xa. Nhân quả Còn thường nhồi hạt bông và hạt thóc hoặc ngô tỉ lệ bằng nhau. Hạt bông tượng trưng cho sự mơ ước ấm êm, hạt ngô, hạt thóc tượng trưng cho sự no đủ, giàu có. Đính thêm bốn góc là những chùm tua xanh, đỏ, tím, vàng sặc sỡ. Quả còn sải dài theo dây Còn chừng nửa mét. Tôi tập ném Còn lạng đi, lạng lại cổ tay xoay xoay mấy vòng rồi tung vút lên trời. Người ở phía đối diện xa xa giơ tay đón bắt thật điệu đàng với một tay giơ ra hoặc xòe mở rình chộp cả hai bàn tay.

Mùa lễ hội Pồôn pôông, tết bắt còn ở đình làng, sân bãi khu văn hóa bản. Dịp này là nhà nhà, người người ai có quả Còn thì mang đi để thi thố, so sánh, đua tranh xem quả Còn của ai xứng mẫu đẹp nhất. Không gian chơi Còn (tung Còn) rất rộng và thoáng.

Không khí náo nức, reo vui, hẹn hò, loan tin để đi bắt Còn ngày hội, chứng tỏ cộng đồng người Mường, người các dân tộc rất háo hức trông đợi mùa vui chơi tung còn náo nhiệt và đông vui nở rộ.

Bởi ngoài bắt Còn ra, nhiều trò vui khác cũng không kém phần hấp dẫn, như: Rước kiệu, đánh mẳng, chơi đu, trống giàm, trống chiêng, phường bùa, đẩy gậy, thi đấu vật, chọi gà, thi bắn ná, thi bịt mắt bắt dê, thi đập nồi đất, thi bắt chạch trong ống, trong ang... Và rõ ràng đây là dịp “trăm mến, ngàn thương” của những trai thanh, nữ tú được cơ hội bắt Còn và liếc tình thắm thiết.

Có dịp hãy cùng đến chơi tung Còn để thương, để nhớ, để mong đợi khắc khoải về một trò chơi dân gian độc đáo. Tôi đã từng lạc vào nhiêu đám bắt còn Mường Trong, duy có lần về dự hội cúng rừng ở Mường Chiềng tôi chợt đam mê ghi chép lời của bài ca dân gian nói về sức sống, lan tỏa và linh thiêng của tục Bắt Còn, rằng:

“Hu ơ quả còn da cọp/ Cóp nhóp quả còn da trâu/ Bay xa tận đâu cứ lạng/ chọc quãng trời nào, còn cứ lao/Hãy giữ tua đỏ máu đào/ Hãy gìn tua đen biết múa/ Vua chúa nghênh kiệu đón đường/ Dân trong mường xách cồng chiêng ra đón/ Bãi bắt còn chắp lấy cánh phượng hoàng/ Choàng lấy sức mây , sức gió/ Vút cao cho chụm lửa/ Bắt lấy trái còn nở bông trảy, bông trăng...”.

Thế là quả Còn biết gửi trao, giao hòa, chắp mối, giao duyên. Người Mường ví von cho sức sống của quả Còn đầy màu nhiệm. Câu phương ngôn Mường: “Quả Còn là ngọn hơi thở” còn hàm ý rằng quả Còn biết tâm sự nỗi niềm. Tôi cầm nắm quả Còn trong tay rồi bồi hồi viết nên dòng cảm nghĩ sâu xa, lắng đọng khi được tung bắt còn và hòa âm trống chiêng vào dịp ngày hội tòng quân lưu luyến, khi quả còn biết nói, nào: “...Đánh chiêng nhiều lên đi / Để trai làng ra chào ruộng/ Tung còn lên nữa đi / Để trai lũng đi chào mường/ Tua còn căng theo đường / Kéo giọng chiêng ngân/ Mở đường, mở lối/ Trao quả Còn / Nắm tay người ở lại/ Trai làng mang tiếng chiêng đi...” (TÌNH CÒN, TÌNH CHIÊNG)...

Quả Còn tung tăng theo bước chân người. Khát khao tung hứng giữa vầng trời xanh trong. Ngày mới mừng vui đón khách. Quả Còn tặng bạn gần xa. Vừa đây “Ném Còn” lại làm đề tài cho cuộc thi Robocon Việt Nam năm 2018 đầy hứng khởi và hấp dẫn. Bao giờ quả còn cũng chung lòng, chung hẹn ước và hy vọng cuộc sống an bình, ấm no, hạnh phúc, bình đẳng và phồn vinh...

Vương Anh

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1