GMT+7
Trang chủ / Tản văn

‘Cái rét tìm về’

Đăng lúc: 15/01/2018 12:00 (GMT+7)

-

 Cái rét.jpg

Tranh minh họa của: Ngọc Hiếu.

Người vùng cao thường khẽ khàng truyền tin cho nhau về cái rét, lời thoảng từ bản này lan truyền sang bản nọ. Bản người Mông hớp ngọn gió đầu đông từ đỉnh cao Phansipăng tận biên cương phía Bắc quay về. Bản người Thái nghe những cơn gió hú “rít rào, rít rít!” từ những mạn sườn các đỉnh Pù Hu, Pù Luông, Pù Rinh, Pù Reo thông thốc lượn thăm. Người Mường đón triền gió se se từ đỉnh núi Háo, Núi Nan, núi Tô, núi Riếng, núi Tổng Cờ, núi Zồ, Núi U Bò, núi Cửa Thổ Xăng Khò, Núi Trèm, núi Huốm…

Người xưa đi lục tìm trong thung lũng, mó nước “rồng” thêm những nguồn thực phẩm thiên nhiên ban tặng để dự trữ mùa đông ken. Nào là măng le, măng vầu, măng mu, măng hoi, củ mài nếp, củ mài tẻ, củ zạng, củ ón, củ nâu, củ mớn, cá suối đòng đong, cá xế, cá trẳng, cá trê, cua đá, cua hỏi hỏi, cua mồn mồn, chuột hóch, chuột mang, chuột đỏ rương, sóc bay, bìm bịp… Đó là của rừng vàng mà tổ tiên truyền lại kho báu thiên nhiên cung cấp, cứu trợ loài người. Ngày nay thì xa lạ khác. Kho báu trong rừng cần bảo tồn để trái đất tươi xanh. Muôn loài thú hoang, cây quả thiên nhiên là kho dự trữ sinh quyển chăm lo cho bao mùa xuân hạ thu đông với con người.

Con người đã biết bảo tồn gìn giữ. “Cái rét tìm về” vẫn ngọt ngào thả sức đi qua bao triền đồi, chóp núi mà muông thú, quả cây ngút ngàn cứ thì thào đón vẫy. Bàn tay và khối óc con người biết phải làm gì cho có kho tàng của cải từ mồ hôi, nước mắt của mình. Lúa đồng bốn mùa dạo khúc nhạc sóng lúa vang ca, khoe sắc mạ xanh, lúa chín rực vàng, máy gặt đập liên hoàn trả cho sức người những đụn thóc vàng óng để mùa lại nối “Mùa ấm, mùa no”.

Cái rét đầu đông khẽ khàng vỗ vai con người. Rét đầm đậm, rét khúc khoắc, rét tê tê, rồi rét cong cóng mê man. Thôi thì những cung bậc gió rét đầu đông, giữa đông rồi cuối đông còn hẹn, còn chờ. Trận hồng thủy trong tháng 10 năm 2017 vừa qua đã càn quét từ núi cao, thung lũng, miền trung du đến miền biển. Đã qua cơn hồng thủy lũ lụt trào cuốn trôi bao nhiêu nóc nhà, con người, của cải, vườn ruộng đồng lúa, kênh đê. Người các dân tộc căng sức chống giặc lũ, nay lại xông pha với giặc rét. “Cái rét tìm về” là câu cách ngôn người Mường xưa để lại cho thế hệ sau những nhắn nhủ hãy đừng xem thường, lơ là khi thời tiết đã trở sang chớm đông.

Những câu thành ngữ của người Mường cảnh tỉnh với cái rét tìm về rằng: “Rét hoa mát chết ngạt cụ già” , “Rét bông riềng, xiêu chân  chàng rể bạn”, “Rét tháng ba, rũ mái gà ấp trứng”… Vậy là tai họa khôn lường. Người vùng cao sắm sửa áo ấm chăn bông. Củi đống, củi bó chuẩn bị cho bếp lửa nồng ấm mọi gian nhà. Gạo, ngô, sắn, khoai dự trữ đầy bung, đầy bịch. Phên giậu mái che chuồng trại chăn nuôi chống chọi với rét giá đông ken. Còn đó những chuyến xe các đoàn thiện nguyện mùa rét năm nào chở vật dụng cứu trợ chống rét cho bà con vùng cao. Ai cũng tâm niệm rằng “Bầu ơi! Thương lấy bí cùng…”

Đó cũng là thời gian các dân tộc chuẩn bị sẵn sàng đón mùa lễ hội ở từng dân tộc cũng khác nhau, tùy vào quan niệm và phong tục của mỗi dân tộc. Người Thái cho rằng tháng 8, tháng 9 theo lịch Thái là thời gian đẹp nhất trong năm, trời đất linh thiêng cần tổ chức lễ “Xên bản, Xên mường” để gửi niềm khát vọng an lành mãi mãi. Lễ hội Múa Rùa của người Dao cũng ấm nồng không gian với vụ thu đông. Người Mường tôn vinh lễ làm vía “Kéo si, Kéo sanh” cho người già thọ lâu trăm tuổi, hoặc “Lễ Vía cuối năm, Vía lành, Vía mát ” cho con trẻ. Người Mông tổ chức các lễ hội từ đông sang xuân sớm hơn. Tiếng khèn Mông da diết và muốn kéo cái rét tìm về nóc bản ấm dần, nóng dần lên với lòng người.

“Cái rét tìm về” đánh thức con người cân đối mặt với trời đông giá buốt. Trong lời ca dân tộc Thổ nối mạch tình yêu với cái rét dịu êm rằng: “Chậm chậm đó ho! Rét mềm cưa cành lim, cành sổ/ Ta hái bông trám, bông vả để cài lên tấm lụa mùa đông/ Ai có phải lòng ai thì úp nơm chộp lấy sương mơ, rét cụm…”.  Cứ thế rồi “Cái rét tìm về” không làm ta nao lòng, khắc khoải, bối rối khi tiết trời thay vị, đổi ngôi. Bởi người xưa đã truyền đời rằng : “Rét vút đu chà để đơm hoa, kết trái” khúc thức ấy mãi mãi ngân vang đến muôn đời sau…

Vương Anh

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1