GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Xuân này, xem nấu cơm thi...

Đăng lúc: 17/02/2018 12:00 (GMT+7)

- Tết đến Xuân về là dịp để các làng quê tổ chức nhiều trò chơi, trò diễn dân gian. Trong đó, tục nấu cơm thi được xem là trò diễn độc đáo trong ngày Xuân ở một số làng quê xứ Thanh. Qua đi thời gian, với nhiều biến cố nhưng tục nấu cơm thi vẫn được lưu truyền, gìn giữ cho đến ngày hôm nay...

Trò nấu cơm thi làng Thượng Bắc

Trò nấu cơm thi của làng Thượng Bắc, xã Hải Nhân (Tĩnh Gia) được đánh giá là một trong những trò chơi, trò diễn đặc sắc và có sức sống mãnh liệt cùng thời gian. Nói là mãnh liệt, bởi trò diễn này ra đời dưới thời vua Quang Trung, ở thế kỷ XVIII vào năm 1789 và được gìn giữ, lưu truyền đến năm 1995. Ngay cả khi trò diễn này đã bị lãng quên đến 10 năm trời (từ 1995 đến 2005), và sau này, vào năm 2006 được khôi phục lại thì từ đó cho đến nay nó vẫn ảnh hưởng lớn đến đời sống văn hóa, tinh thần của bà con nơi đây.

 nấu cơm thi Hải Nhân.jpg

Trò nấu cơm thi làng Thượng Bắc, xã Hải Nhân (Tĩnh Gia),  về phía nhà trò sẽ gồm có: 1 bác nông dân, 1 con trâu, 1 ông thổ địa, 1 con khỉ, 1 con quỷ sứ, 1 con cò. Về phía thí sinh được cấp các dụng cụ như cối đá, chày tay, nồi, bát, đĩa, cần câu, con nhái, đuốc, nước, lúa. Thời gian thi nấu cơm trong vòng 25 phút, mỗi đợt có từ 6-8 thí sinh.

Cứ vào dịp Tết cổ truyền (mùng 3 tháng Giêng), không chỉ có nhân dân làng Thượng Bắc mà còn có cả các thôn khác cũng đến tham gia trò diễn này. Trò được chia thành 2 phần, phần diễn và phần thi, trong thi có diễn. Cái thú vị của trò này là ở chỗ, không chỉ đơn thuần là có hình ảnh của bác nông dân hay những người phụ nữ, thêm vào đó là có sự xuất hiện của các con vật đã được con người hóa trang để diễn... Với sự xuất hiện của các “nhân vật” nhà trò đã làm cho trò diễn này thêm phần sinh động, hấp dẫn. Con trâu là đầu cơ nghiệp, gắn bó với nhà nông; ông thổ địa, đại diện cho thế giới siêu phàm, mong cho mưa thuận gió hòa... Đại diện cái ác là con quỷ sứ, luôn phá phách mùa màng... Trong suốt quá trình thi các thí sinh phải thật sự khéo léo, nhanh nhạy mới mong giành được phần thắng, phải làm sao cho cơm nhanh chín mà không mất dụng cụ, nhái không bị chết hoặc nhảy ra khỏi đĩa, mặc cho khỉ bắt chước, nghịch ngợm, mặc cho quỷ sứ phá bĩnh, thí sinh vẫn phải bình tĩnh để giải quyết cho mọi việc được xuôi chèo, mát mái và để giật giải thưởng. Thêm phần thú vị, cách đây 11 năm, anh Lê Đại Tấn, cán bộ văn hóa xã Hải Nhân đã viết lời dẫn cho trò này và cũng từ đấy, anh kiêm luôn người thuyết minh, bình luận trong trò nấu cơm thi ở làng mình. Điều này đồng nghĩa với việc, trò nấu cơm thi làng Thượng Bắc đã hấp dẫn càng hấp dẫn hơn, tạo thêm khí thế, niềm tin cho người tham gia... Anh Tấn nhớ lại: “Khi 6, 7 tuổi, tôi đã biết đến trò nấu cơm thi của làng. Trò lôi cuốn tôi từ dạo ấy để rồi “ngấm” vào người lúc nào không hay. Năm 27 tuổi, tôi đã mạnh dạn đi viết lời dẫn cho trò và rất mừng là được các cụ cao niên trong làng đồng tình ủng hộ. Giờ tôi không còn ở làng Thượng Bắc nhưng năm nào tôi cũng được về dẫn trò. Dù ai đi đâu về đâu cũng cứ ngóng về ngày mùng 3 Tết...”.

Đã hơn 10 năm, kể từ ngày khôi phục đến nay, trò nấu cơm thi làng Thượng Bắc đã giành được nhiều giải cao trong các hội diễn. Khôi phục đồng nghĩa với việc bảo tồn và phát huy. Người dân làng Thượng Bắc đã và đang cố gắng để tiếp tục “thổi hồn” vào trò chơi, trò diễn trên đất quê mình.

 

Nấu cơm thi trên thuyền

Còn ở làng Quỳ Chử, xã Hoằng Quỳ (Hoằng Hóa) cứ vào dịp đầu xuân mới trong ngày lễ hội truyền thống của làng (từ 6-8/2 ÂL) sẽ diễn ra trò nấu cơm thi trên sông. Nhưng giờ thì ao làng lại là nơi để tổ chức trò chơi này. Mỗi 1 đội chơi khi tham gia gồm 1 người chèo thuyền, 1 người nấu cơm và 1 người hát đối (vừa chèo thuyền vừa đánh cá là người chồng và người nấu cơm là vợ). Trong vòng 30 phút nếu đội nào nấu được mâm cơm ngon, đầy đủ (mâm cơm gồm cơm, cá gián hoặc cá kho, cá giấm) và hát đối giỏi, chèo thuyền nhanh thì đội đó sẽ giành giải nhất. Mâm cơm của đội này sẽ được dâng lên để cúng Thành Hoàng làng. Ông Lê Văn Song, Trưởng Ban văn hóa làng Quỳ Chử, người đã từng trực tiếp tham gia chơi trò này từ khi còn nhỏ và đã 7 năm nay, ông là người chỉ đạo môn thi cho biết: “Nghề nuôi cá là nghề truyền thống của làng. Khó nhất trong trò này là đánh cá vì người chèo thuyền đồng thời cũng là người đánh cá, phải làm một lúc 2 việc nên vô cùng khó, đã từng có thuyền đánh được con cá 2 kg nhưng có thuyền lại không đánh được con nào. Trò chơi cũng đòi hỏi sự khéo léo của người vợ vì phải nấu cơm trước mui thuyền, phải che chắn sao cho lửa không tắt...”.

 nấu cơm thi Hoằng Quỳ.JPG

Trò nấu cơm thi ở làng Quỳ Chử, Hoằng Quỳ (Hoằng Hóa): Mỗi 1 đội chơi khi tham gia gồm 1 người chèo thuyền, 1 người nấu cơm và 1 người hát đối (vừa chèo thuyền vừa đánh cá là người chồng và người nấu cơm là vợ). Trong vòng 30 phút nếu đội nào nấu được mâm cơm ngon, đầy đủ (mâm cơm gồm cơm, cá gián hoặc cá kho, cá giấm) và hát đối giỏi, chèo thuyền nhanh thì đội đó sẽ giành giải Nhất.

Điều thú vị và cảm động là 10 năm về trước, ông Song chính là người đã đi sưu tầm các câu đối trong nấu cơm thi cá giải của làng Quỳ Chử. Những câu đối trong trò chơi này sẽ chính là nguồn động viên tinh thần lớn cho người chồng vững tay chèo, người vợ đảm tay nấu... Hát đối ở trò này cũng được tính điểm rất chi li. Ví như đội này đưa ra câu: Em ơi xích xịch lại đây/ Trầu têm cánh phượng, ghế mây em ngồi. Ngay sau đó, đội kia phải có câu đối lại: Em đã xích xịch lại rồi/Trầu ăn không có, ghế ngồi thì không. Đội nào không đối lại được, đội đó sẽ thua.

 

Cơm thi vừa đi vừa nấu

Cũng tại huyện Hoằng Hóa, ở làng Trinh Hà, xã Hoằng Trung cũng có trò nấu cơm thi còn gọi là nấu cơm thi chạy thẻ. Trước đây, trò được tổ chức vào rằm tháng Giêng nhưng về sau này, nấu cơm thi được tổ chức vào lễ kỳ phúc của làng (12/2 âm lịch).

 nấu cơm thi ở làng trinh hà Ảnh TH.jpg

Trò nấu cơm thi làng Trinh Hà, xã Hoằng Trung (Hoằng Hóa): Tham gia diễn trò là 4 đội trong 2 thôn của làng, mỗi đội có 3 người, gồm cả trai và gái: Người quẩy gậy, người đun lửa nấu cơm và người diễn trò. Trên vai người nam quẩy cái gậy, trên gậy có treo chiếu dóng bằng thép mang chiếc niêu nhỏ...

Tham gia diễn trò là 4 đội trong 2 thôn của làng, mỗi đội có 3 người, gồm cả trai và gái: Người quẩy gậy, người đun lửa nấu cơm và người diễn trò. Trai thì mặc áo dài đen, quần trắng, đầu đội khăn nhiễu, lưng thắt khăn xanh. Gái mặc áo mớ ba quần lĩnh, yếm đào, lưng thắt khăn điều. Trên vai người nam quẩy cái gậy, trên gậy có treo chiếu dóng bằng thép mang chiếc niêu nhỏ. Trong niêu, gạo và nước đã có sẵn với một tỉ lệ vừa đủ. Một hồi trống nổi lên, cuộc thi bắt đầu - 4 đội thi ra mắt. Ba tiếng trống điểm tiếp, trai kéo lửa, gái thổi cơm, vừa đi vừa nấu cơm. Không hạn chế thời gian mà cơm của cặp nào chín dẻo, thơm sẽ được làng thưởng và nồi cơm thi ấy sẽ được dâng lên cúng tế Đức Triệu Việt Vương.

Nấu cơm thi ở làng Trinh Hà có nét khác so với một số làng có trò này ở trong huyện Hoằng Hóa, đó là chiếc gậy trên vai người quẩy nồi cơm thi của mỗi đội có gắn đầu rồng, đầu phượng - thể hiện hào khí trong đội quân của Đức Triệu Việt Vương - dũng khí và niềm tự hào con rồng cháu tiên. Theo ông Đỗ Văn Chân, trưởng làng văn hóa Trinh Hà thì từ mùng 4, mùng 5 Tết, các cụ cao tuổi trong làng đã bắt đầu làm rồng, làm phượng, tức là phải chuẩn bị hơn 1 tháng trước khi lễ hội kỳ phúc diễn ra.

Nấu cơm thi không chỉ đơn giản là diễn trò mà trên hết là đề cao sức lao động bền bỉ của con người để làm ra hạt lúa, hạt gạo và qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ để “biến” gạo thành cơm... Lại nhớ đến lời của trưởng làng văn hóa Trinh Hà, ông Đỗ Văn Chân: “Trăm người làng Trinh Hà thì cả trăm đều biết trò nấu cơm thi ở làng mình. Khi đã khôi phục được thì tôi không lo bị mất trò. Vì trò có sự tham gia chủ yếu của những người không còn trong độ tuổi lao động nên tôi thiết tưởng, những người khi hết tuổi lao động họ sẽ trở về với cội nguồn nhiều hơn. Họ nhớ, họ nghĩ, họ biết bằng truyền miệng chứ không cần phải xem tài liệu hay đọc sách...”.

Hoàng Việt Anh

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
3


Dự báo thời tiết Thanh Hóa