GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Trạng ‘Cháy’ Nguyễn Quán Nho: Một tấm lòng trung quân ái quốc

Đăng lúc: 13/06/2018 12:00 (GMT+7)

- Nguyễn Quán Nho (1637 - 1708) người làng Vạn Hà, huyện Thụy Nguyên, phủ Thiệu Thiên, trấn Thanh Hoa (nay là huyện Thiệu Hóa, Thanh Hóa), sinh ra trong một gia đình nghèo khổ, không có ruộng cày cấy.

Thuở thiếu thời, trong khi bạn bè cùng trang lứa được học chữ, ông đòi cha mẹ dẫn sang học nhà thầy đồ làng Phủ Lý (nay là xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa), bên kia sông Chu. Khi nghe gia cảnh nghèo khó của ông, thầy đồ vui vẻ nhận lời. Từ đó, Nguyễn Quán Nho hàng ngày cùng bạn bè sang đò sông Chu đến nhà thầy học chữ.

Theo truyền kể, Nguyễn Quán Nho rất chịu khó học hành, nhiều bữa bụng đói nhưng quyết không bỏ học. Để giải quyết cơn đói, Quán Nho nghĩ ra một kế nhỏ, sang nhà hàng xóm kế bên mượn chiếc nồi cơm của họ về vẹt những hạt cơm còn sót lại dưới đáy nồi để ăn. Hàng xóm láng giềng biết vậy, rất thương cảm, thường để lại một ít cơm cháy trong nồi cho ông.

Không có tiền mua bút, Nguyễn Quán Nho thường dùng que gai, củi, lấy lá chuối quấn lại làm bút. Thấy tư chất ông thông minh, chịu khó ham học, bà con hàng xóm giúp đỡ ông học hành.

Không phụ lòng mọi người, nhờ vượt qua đói khổ, quyết chí học hành, năm Đinh Mùi (1667) đời Lê Huyền Tông, Nguyễn Quán Nho đỗ đầu khoa thi Tiến sĩ, lúc đó ông hơn 30 tuổi (Theo văn tài võ lược xứ Thanh - NXB Thanh Hóa 2017).

Có giai thoại kể rằng, sau khi vinh quy bái tổ về làng, người dân Vạn Hà nô nức đến chúc mừng. Thấy những người đã từng cưu mang, giúp đỡ mình lúc trước, ông vội vã xuống kiệu bái tạ. Trong khi chức dịch và dân chúng trong làng, cờ hoa tấp nập, trống chiêng rộn rã khắp mọi nẻo đường, mẹ ông vẫn thản nhiên ra ao làng vớt bèo về nuôi lợn. Khi đám rước qua làng, thấy mẹ đang lúi húi vớt bèo, Nguyễn Quán Nho vội vã xuống kiệu, cởi bỏ áo mũ, xắn quần, xắn áo gom bèo cùng mẹ cho tới khi đầy rổ mới về cùng làng chung vui, dự tiệc.

 chân dung Nguyễn Quán Nho.JPG

Hậu duệ đời thứ 12 dòng họ Nguyễn, ông Nguyễn Quán Quyền bên bức chân dung cụ tổ Nguyễn Quán Nho tại tư gia, thị trấn Vạn Hà, huyện Thiệu Hóa, Thanh Hóa.

Bước vào chốn quan trường với đầy đủ bổng lộc, cuộc sống an nhàn, con đường quan lộ thuận lợi, ông lần lượt giữ nhiều vị trí, chức vụ, từ Phó đô ngự sử; Tả Thị lang Bộ Lại; Thượng thư Bộ binh; Thượng thư Bộ lại; Tri lục phiên (trông coi công việc của 6 phiên, 6 cơ quan tham vấn cho 6 bộ: Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công ở triều đình nhà Lê). Khi giữ chức Tham tụng (Tể tướng), ông được chúa Trịnh cho kiêm chức Tả hiến tư giảng.

Trong suốt quá trình làm quan, ông từng 4 lần tham gia các phái đoàn của triều đình nhà Lê - Trịnh sang Trung Quốc thực hiện các mối quan hệ bang giao giữa hai nước.

Tuy làm quan với chức cao vọng trọng, ông luôn sống giản dị, khoan dung, làm hết chức phận, một lòng phò vua, giúp chúa, chăm lo công việc, hết lòng yêu thương, gần gũi dân. Thường xuyên quan tâm đến công tác đê điều, phòng lụt bão, miễn giảm một số thuế khóa cho dân. Dưới sự quản lý, chăm lo của ông, mùa màng của nông dân quanh năm tươi tốt, nhân dân được sống trong cảnh ấm no, hạnh phúc. Tiếng lành đồn xa, nhân dân khắp chốn truyền tụng nhau, đời thái bình lúc ấy đều do công lao to lớn của trạng “Cháy” Nguyễn Quán Nho người Vạn Hà.

Tài năng và đức độ của Nguyễn Quán Nho được thể hiện qua bức thư của Thái tử Trịnh Cương (sau là chúa An Đô Vương) gửi cho ông, khi đã nghỉ hưu tại quê nhà. Trong đó có viết: “Tôi gửi lời kính thăm thầy. Tôi thấy lòng thầy trung thành thâm cảm; trước là giúp bề trên, sau là yêu tôi mà thầy giữ lấy lẽ chính. Tôi đã được ân nghĩa, còn lâu, tôi chẳng quên đâu...” (Văn tài võ lược xứ Thanh - NXB Thanh Hóa 2017).

Đến nay, dòng họ Nguyễn Quán Nho còn lưu giữ bức họa chân dung ông do họa sĩ Trung Quốc vẽ tặng khi ông đi sứ Trung Quốc, cách đây đã hơn 300 năm.

Trung Lê

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
2


Dự báo thời tiết Thanh Hóa