GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Mê đắm lễ hội Ba Bông - Hàn Sơn

Đăng lúc: 28/07/2018 08:00 (GMT+7)

- “Tháng sáu hội Gai, tháng hai hội Mía”, ấy là câu ca dân gian nhắc đến hai lễ hội thuộc tín ngưỡng thờ Mẫu lớn bậc nhất ở xứ Thanh: lễ hội Sòng Sơn (Bỉm Sơn) và Hàn Sơn - Ba Bông (Hà Trung). Và những ngày tháng 6 này, nơi ngã ba Bông sông nước mênh mông huyền thoại, có hàng vạn du khách muôn phương đổ về, cùng theo chân nhau trẩy hội Hàn Sơn - Ba Bông.

Huyền thoại một vùng thắng tích

Sông Mã hùng vĩ, cuộn đỏ phù sa nơi thượng nguồn miền Tây xứ Thanh là vậy mà về đến đồng bằng, gặp gỡ sông Lèn lại trầm lắng như người đàn ông từng trải, tĩnh lặng sau bão dông. Và ở nơi giao hòa giữa dòng Mã giang và sông Lèn, tạo nên một ngã ba sông huyền thoại, nơi tiếng gà gáy sáu huyện cùng nghe, nơi tọa lạc của một vùng thắng tích với những câu chuyện được dân gian trao truyền.

Ở nơi đấy, tự bao giờ chẳng ai nhớ rõ đã có đền Hàn Sơn - Ba Bông, cụm thắng tích thuộc xã Hà Sơn (Hà Trung). Đền Hàn Sơn dựa lưng vào núi, phủ bóng  xuống sông Lèn hiền hòa quanh năm bóng mát, chốn nghỉ chân cho khách bộ hành trên cung đường mỏi mệt. Từ đây, đi thêm chưa đầy nửa giờ tản bộ là đến di tích Ba Bông (đền cô Bơ), án ngữ ngay ngã ba sông nước mênh mông đẹp đến nao lòng.

Tương truyền, đền Ba Bông là nơi thờ cô Bơ Bông vốn là con gái vua thủy tề, được vua cha phái truyền lên giúp đỡ nhân dân và nghĩa quân Lê Lợi trong cuộc kháng chiến chống giặc Minh xâm lược. Cô Bơ hóa thân thành cô gái thuyền chài khỏe khoắn, dẻo dai chuyên chở quân lương, thảo dược và binh lính qua sông. Cuộc kháng chiến chống Minh thành công, vì lưu luyến trần gian nhiều sắc màu, lại thương cho cuộc sống nhân dân còn nhiều khó khăn, đến hạn trở về chốn thủy cung mà cô vẫn âm thầm giúp đỡ, phù trợ  để mỗi tàu bè qua đây được sóng yên biển lặng, bình yên trở về sau. Nhớ ơn cô nhân dân đã lập đền thờ ngay bên bờ sông, hương khói phụng thờ. Đặc biệt, với những người làm nghề sông nước, đi qua ngã ba Bông, sao có thể không neo đậu bến thuyền lên dâng hương để cầu cô Bơ phù trợ cho may mắn, bình an.

Cũng như đền Ba Bông, đền Hàn Sơn gắn với truyền thuyết về mẫu Hàn Sơn. Tương truyền, thánh mẫu Hàn Sơn đã nhiều lần giúp cho nhà Lê trong cuộc nội chiến với nhà Mạc. Nhớ ơn mẫu Hàn Sơn, tướng Lê Thọ Vực đã cho lập đền thờ Mẫu trên đỉnh núi Chúa. Qua thời gian, để tiện cho việc dâng hương, hành lễ, nhân dân đã dời đền từ đỉnh xuống dưới chân núi, nằm ở vị trí “nhị sơn hạ thủy” (hai bên là núi, ở dưới là sông).

 lễ hội ba bông.JPG

Du khách về dâng hương, trẩy hội tại di tích Hàn Sơn - Ba Bông trong dịp lễ hội.

Mê đắm lễ hội

Ngưỡng vọng và tưởng nhớ công ơn của mẫu Hàn Sơn và cô Bơ Bông  hàng năm nhân dân lại đổ về đây trẩy hội. Không ai biết rõ nguồn gốc về thời gian diễn ra lễ hội. Nhưng đến hẹn lại về, tháng sáu âm lịch hàng năm, dù nắng nóng cháy da hay mưa dầm dề ướt đẫm cũng chẳng thể ngăn những bước chân mộ đạo. Khoảng thời gian này, không khí cả khúc sông náo nhiệt, sôi động lạ thường. Lễ hội Hàn Sơn - Ba Bông diễn ra trong cả tháng sáu và chính hội vào ngày 12/6.

Nói về lễ hội, anh Nguyễn Văn Ngọ, cán bộ văn hóa xã Hà Sơn cho biết: Lễ hội truyền thống Hàn Sơn - Ba Bông diễn ra mỗi năm thu hút hàng vạn lượt du khách về dâng hương, vãn cảnh, lễ hội lại diễn ra trong thời gian dài ngày nên công tác chuẩn bị, tổ chức được hết sức chú trọng. Ngoài những nghi thức truyền thống được lưu truyền thì vào những năm đại lễ sẽ tổ chức rước bóng từ đền Hàn Sơn lên đền Ba Bông, đi thuyền rồng ra chính giữa khu vực ngã ba sông xin nước mang về đền, phân phát cho người dân để lấy may mắn. Và để thêm tính hấp dẫn cho lễ hội, thời gian tới, địa phương đang có kế hoạch khôi phục lại trò chơi đua thuyền trên sông cho người dân và du khách tham gia.

Theo truyền thuyết dân gian, lễ hội Hàn Sơn - Ba Bông là một trong những lễ hội lớn bậc nhất trong tín ngưỡng thờ Mẫu không chỉ ở xứ Thanh. Theo đó, mẫu Hàn Sơn và cô Ba Bông là những vị thánh đại diện của thủy phủ nằm trong hệ thống tứ phủ. Anh Nguyễn Văn Chung (tự Phúc Thủy), Thủ nhang đồng đền di tích Hàn Sơn - Ba Bông chia sẻ: trong tín ngưỡng thờ mẫu tứ Phủ có Thiên phủ (trời) - Địa phủ (đất) - Thủy phủ (nước) - Nhạc phủ (rừng núi), mẫu Liễu Hạnh được xem là thần chủ trung hệ thống tứ phủ. Mẫu Hàn Sơn (mẫu Đệ tam) và cô Bơ Bông (hàng cô) là những vị thánh đại diện cho Thủy phủ. Trong đó, vì có công giúp vua nên khi cô thác, nhà vua đã ban cho nhân dân lập đền thờ cô. Cô Ba Bông với tài sắc vẹn toàn, khi thác đã hiển linh giúp đỡ nhân dân trong buôn bán, làm ăn, chữa bệnh, giúp người, giúp đời. Bởi vậy, lượng du khách trở về đây tham dự lễ hội đến từ nhiều tỉnh thành trong cả nước, đặc biệt là các tỉnh phía Bắc: Hà Nội, Nam Định, Hải Phòng, Ninh Bình... Và ngày nay, di tích Hàn Sơn - Ba Bông là khu vực có đời sống sinh hoạt tín ngưỡng thờ mẫu sôi động bậc nhất cả tỉnh.

Đến di tích trong dịp lễ hội, du khách không chỉ dâng hương, thưởng lãm cảnh sắc thiên nhiên mà còn được đắm mình trong không gian đặc trưng của tín ngưỡng thờ mẫu: hầu đồng. Với các giá đồng được các thanh đồng chuẩn bị công phu vô cùng náo nhiệt, huyền bí.

Dù cuộc sống hiện đại với bộn bề những biến đổi, xoay vần nhưng dường như ở ngã Ba Bông mọi thứ vẫn vậy: đẹp tự nhiên và bình dị. Hai bên triền đê là những mái nhà, làng xóm núp mình dưới tán xanh của cây lá xum xuê. Tháng sáu về trẩy hội Hàn Sơn - Ba Bông, du khách được thỏa thuê thưởng thức sản vật địa phương. Đó là những hạt sen, nhãn, vải, dổi, chè xanh... tươi mát thực sự thiên nhiên do chính bàn tay một nắng hai sương của người dân làm nên. Có lẽ vì vậy mà sản vật ở đây đôi khi bán mua “rẻ như cho” vì là của nhà làm được. Chỉ cần vậy, về nhà sau lễ hội với trĩu nặng hoa trái trên tay cho người ở nhà, còn gì vui hơn!

Thu Trang

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1