GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Linh thiêng Lễ hội đền Bà Triệu

Đăng lúc: 26/03/2019 14:00 (GMT+7)

- “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, lấy lại giang sơn, dựng nền độc lập, cởi ách nô lệ, chứ không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người”. Đã hơn 1.700 năm trôi qua, lịch sử đất nước, dân tộc cũng đã được viết tiếp những trang mới. Vậy nhưng, khí tiết của người con gái mang tên Triệu Trinh Nương - Bà Triệu thì dường như là bất diệt. Trở thành niềm tự hào, ngưỡng vọng cho thế hệ hôm nay và mai sau.

 lễ hội đền bà triệu.JPG

Nghi thức rước kiệu diễn ra với nhiều yếu tố “thiêng” trong không gian Lễ hội đền Bà Triệu.

Khát vọng Bà Triệu

Ngược thời gian, tìm về lịch sử dân tộc của hơn 1.700 năm về trước. Ấy là khi đất nước ta vẫn nằm dưới ách cai trị của người phương Bắc. Vậy nhưng, ở thời đại nào thì người Việt vẫn vậy, luôn đề cao và không bao giờ từ bỏ khát vọng độc lập. Chính vì thế, dù bị nhà cai trị áp đặt và đàn áp song những phong trào đấu tranh giành độc lập ở khắp nơi vẫn không ngừng diễn ra. Vào những năm đầu thế kỷ thứ III ở vùng đất Cửu Chân (Thanh Hóa ngày nay) lúc bấy giờ nổi lên cuộc khởi nghĩa của anh em họ Triệu: Triệu Quốc Đạt và Triệu Trinh Nương (Triệu Ẩu).

Bắt đầu từ vùng núi Quan Yên quê nhà (ngày nay là xã Định Tiến, Yên Định), cô gái Triệu Ẩu đã cùng với anh trai là hào trưởng Triệu Quốc Đạt xuống vùng núi Nưa tập hợp lực lượng, chiêu mộ binh sĩ, chuẩn bị dấy binh khởi nghĩa. Thời gian ấy, trên đỉnh Ngàn Nưa ngày đêm vang vọng âm thanh quân sĩ rèn binh luyện võ số lượng lên đến cả ngàn người, nhất tề một lòng dưới trướng anh em họ Triệu chống giặc nhà Ngô.

Nơi núi Nưa, cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu cùng anh trai với thế và lực không ngừng lớn mạnh đã thu hút sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân khắp các vùng. Từ đây, nghĩa quân đã tiến đánh xuống cả thành Tư Phố, chiếm trị sở của nhà Ngô trên đất Cửu Chân. Trước khi thế mạnh mẽ của cuộc khởi nghĩa, tướng giặc nhà Ngô sợ hãi phải bỏ chạy. Thừa thắng, cuộc khởi nghĩa đã nhanh chóng lan xuống vùng đồng bằng phụ cận, kéo ra ngoài phía Bắc.

Giữa lúc cuộc khởi nghĩa đang trên đà chiến thắng thì người anh trai là tướng Triệu Quốc Đạt đột ngột lâm bệnh qua đời. Tuy vậy, cô gái Triệu Ẩu khi mới 19 tuổi mạnh mẽ thể hiện khát vọng: “Tôi chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển Đông, lấy lại giang sơn, dựng nền độc lập, cởi ách nô lệ chứ không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người” đã nén lại đau thương trước sự ra đi của người anh trai. Với khí tiết bất phàm, tuổi ngoài đôi mươi trong trang phục “áo giáp vàng, đi guốc ngà, cài trâm vàng, cưỡi voi” xung trận đã tạo nên một hình ảnh một nữ tướng có lẽ không thể đẹp hơn. Bà Triệu được tướng sĩ dưới trướng một lòng ủng hộ, suy tôn là chủ tướng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa.

Theo đà chiến thắng, nghĩa quân Bà Triệu đã tiến ra vùng đất Bồ Điền (ngày nay là xã Triệu Lộc, Hậu Lộc) lấy núi Gai làm căn cứ chống giặc. Kinh hãi trước sức mạnh của cuộc khởi nghĩa, nhà cai trị phương Bắc đã phái tướng giặc là Lục Dận làm Thứ sử Giao Châu, đem theo lượng lớn quân sĩ tiến vào đất Cửu Chân hòng đàn áp cuộc khởi nghĩa Bà Triệu. Theo đó, một mặt chúng dùng của cải mua chuộc một số hào trưởng người địa phương để làm giảm bớt thanh thế, chia rẽ nội bộ, làm suy yếu lực lượng nghĩa quân. Mặt khác, dùng sự chênh lệch về tương quan lực lượng để cô lập, bao vây và đàn áp cuộc khởi nghĩa trong biển máu. Trước tình thế ấy, không muốn bị rơi vào tay giặc, nữ tướng Triệu Trinh Nương đã quyết định lên đỉnh núi Tùng (gần núi Gai) để tuẫn tiết. Lúc bấy giờ, Bà Triệu mới 23 tuổi. Mất đi chủ tướng, cuộc khởi nghĩa do Bà Triệu khởi xướng cũng nhanh chóng đi vào bế tắc, bị giặc đàn áp, tiêu diệt. Tuy vậy, khởi nghĩa Bà Triệu và danh tiếng của vị nữ thủ lĩnh vùng đất xứ Thanh thì mãi là thiên anh hùng ca bất diệt. Góp phần viết nên trang sử hào hùng của lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Đánh giá về cuộc khởi nghĩa Bà Triệu, sử gia Ngô Sĩ Liên ở thế kỷ XV đã viết: “Triệu Ẩu là người con gái ở quận Cửu Chân, họp quân trong núi, đánh phá thành ấp, các bộ đều theo như bóng theo hình, dễ trở hơn bàn tay. Tuy chưa chiếm giữ được đất Lĩnh Biểu như việc cũ của Trưng Vương nhưng cũng là bậc hùng tài trong nữ giới”. Còn sử nhà Nguyễn vào thế kỷ XIX cùng dành cho nữ tướng Triệu Trinh Nương không ít ngợi khen:  “Con gái nước ta có nhiều người hùng dũng lạ thường. Bà Triệu Ẩu thật xứng đáng là người sánh vai với Hai Bà Trưng. Xem thế thì há có phải chỉ Trung Quốc mới có đàn bà danh tiếng như chuyện Thành Phu Nhân và Nương Tử Quân mà Bắc sử đã chép đâu”. Những ghi chép, nhận xét dù khá khiêm tốn, kiệm lời, không quá hoa mỹ hào sảng. Vậy nhưng, một nữ tướng để sử gia thời phong kiến vốn “trọng nam khinh nữ” buộc phải lưu những nhận xét ấy vào sử sách thì chắc hẳn không còn là phận “nữ nhi thường tình”.

Tháng 2 dự hội đền Bà Triệu

Dù cuộc khởi nghĩa không thành công nhưng dấu ấn, âm vang thì vẫn muôn đời được sử sách lưu truyền. Hơn XVII thế kỷ đã trôi qua là từng ấy thời gian cuộc khởi nghĩa Bà Triệu được dân gian nhắc nhớ. Những dấu tích liên quan đến cuộc khởi nghĩa và vị nữ tướng họ Triệu vẫn được bảo tồn, gìn giữ. Đó là núi Nưa, căn cứ khởi nghĩa buổi ban đầu với: Giếng Tiên, ao hóp... Và in đậm dấu ấn cuộc khởi nghĩa Bà Triệu phải kể đến Di tích Quốc gia đặc biệt đền Bà Triệu nằm trên địa bàn xã Triệu Lộc (Hậu Lộc).

Năm 248, sau khi Bà Triệu tuẫn tiết, tướng sĩ dưới trướng đã tìm thấy thi thể Bà trên đỉnh núi Tùng. Thương tiếc cho sự ra đi của nữ chủ tướng, lăng mộ Bà Triệu đã được xây đắp ngay trên đỉnh núi, để Bà được yên nghỉ thiên thu. Cùng với đó, ngay dưới chân núi, bốn anh em họ Lý – những vị tướng thân cận của Bà Triệu cũng chọn cách quyên sinh để giữ trọn lời thề. Ngày nay, đến thăm di tích đền Bà Triệu, ghé thăm núi Tùng, hậu thế vẫn thấy ở đó nguyên vẹn quần thể lăng mộ Bà Triệu án ngự trên đỉnh núi và mộ bốn ông tướng họ Lý ngay dưới chân núi.

Cách núi Tùng không xa chính là núi Gai, nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa Bà Triệu. Sau khi Bà Triệu mất, nhân dân trong vùng đã cùng nhau lập đền thờ để tưởng nhớ và tri ân công đức của vị nữ tướng “cưỡi voi đánh cồng”. Qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, Di tích Quốc gia đặc biệt đền Bà Triệu ngày nay với nét đẹp kiến trúc cổ xưa là điểm dừng chân để hậu thế tỏ lòng thành kính trước đấng tiền nhân. Đặc biệt, vào ngày 21/2 hàng năm (kỷ niệm ngày mất của Bà Triệu), hàng vạn người dân và du khách muôn phương lại cùng tập trung về di tích tham dự Lễ hội đền Bà Triệu.

Trong không gian thiêng của di tích và lễ hội, nơi núi Gai, âm vang và khí thế ngày nào của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu vẫn như vang vọng bất diệt. Khơi dậy niềm tự hào trong lòng mỗi người khi đến đây. Đó không chỉ là niềm tự hào về truyền thống chống giặc ngoại xâm của người dân Việt Nam. Đó còn là niềm ngưỡng vọng trước khí tiết, hình ảnh một nữ tướng lưu dấu sử sách ngàn đời. Tham dự lễ hội, hòa mình vào không gian thiêng với những nghi lễ cổ xưa chứa đầy những yếu tố linh thiêng, huyền bí thật khó lý giải: tế lễ, rước kiệu quay...

Năm 2019, Lễ hội đền Bà Triệu kỷ niệm 1771 năm ngày mất của nữ tướng Triệu Trinh Nương đã được cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, nhân dân sở tại gấp rút chuẩn bị để lễ hội diễn ra thành công, tốt đẹp. Ông Phạm Văn Tuấn, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thanh Hóa, cơ quan quản lý Khu di tích Quốc gia đặc biệt đền Bà Triệu cho biết: Lễ hội truyền thống đền Bà Triệu năm 2019 sẽ diễn ra trong không khí thành kính, trang nghiêm, tươi vui, đảm bảo các yếu tố về ANTT, an toàn cho du khách về dâng hương, vãn cảnh.

Thu Trang

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1