GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Độc đáo tín ngưỡng thờ hòn đá vía của đồng bào Thái xứ Thanh

Đăng lúc: 14/05/2018 17:44 (GMT+7)

- Trong sinh hoạt cộng đồng, người Thái xứ Thanh vốn nổi tiếng với nhiều luật tục, lễ hội truyền thống đã ăn sâu vào tiềm thức, tạo nên nét sắc thái văn hóa độc đáo. Tục thờ “hòn đá vía” gắn liền với Lễ hội Mường Xia ở huyện miền núi Quan Sơn là một minh chứng điển hình.

Tục thờ “ hòn đá vía” gắn lễ hội Mường Xia

Lễ hội Mường Xia là lễ hội tâm linh, tín ngưỡng quan trọng của đồng bào dân tộc Thái huyện Quan Sơn. Phong tục gửi “vía” nơi “Hòn đá vía” mang đậm nét nhân văn trong phong tục cúng tế, thể hiện tại 5 điểm trên địa bàn Mường Xia theo thuyết ngũ hành sinh khắc (Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ).

Trong cuốn “Tìm hiểu Văn hóa và tín ngưỡng của đồng bào miền núi Thanh Hóa  - NXB Thanh Hóa (2011), có viết: “Đối với đồng bào Khơ Mú tại bản Lách, bản Đoàn Kết (Mường Lát), họ tin rằng “đá” là vật có khả năng trừ tà, ngăn ngừa không cho ma quỷ làm ốm đau, bệnh tật. Từ đó, người dân địa phương thường dùng các vật kỵ ma hay bùa phép bằng đá. Đối với các thầy mo, thầy cúng, “đá” vốn là vật bất li thân, trong “túi khót” của thầy Mo Cao Ngọc Rạng (người Mường), làng Muối (Cẩm Thành, Cẩm Thủy) có các hòn đá đặc biệt, rìu đá khi làm lễ. Đá như một quyền năng truyền những lời phán dạy của thần linh qua thầy Mo tới con người... Nằm trong dòng chảy về tục thờ đá nói chung, tục thờ đá của người Thái cổ, tại xã Sơn Thủy (Quan Sơn), địa bàn cư trú của người Thái đen, chúng ta có thể bắt gặp tục thờ hòn đá thiêng có từ thuở xa xưa.”

Theo lời kể của các cụ cao niên địa phương, “hòn đá vía” ở Mường Xia có từ thời khai thiên, lập ấp, sự linh thiêng, ứng nghiệm của hòn đá “thần” từ lâu đã ăn sâu vào tiềm thức người dân nơi đây. Tại trung tâm bản Chung Sơn (xã Sơn Thủy, huyện Quan Sơn) hòn đá vía vẫn nằm nguyên vị trí năm xưa, sát cạnh nền nhà của Tư Mã Hai Đào (Phò mã Tén Tằn). Người dân Mường Xia quan niệm, sự kết hợp giữa đá và các đối tượng thờ cúng sẽ tạo ra một sức mạnh cộng hưởng, bản chất sự sống trong đá sẽ tiếp thêm sinh khí, cho sự sinh sôi...

 Nghi thức rước hòn đá vía trong Lễ hội Mường Xia.JPG

Nghi thức rước “hòn đá vía” trong Lễ hội Mường Xia.

Đến hình tượng người anh hùng Tư Mã Hai Đào

Lễ hội Mường Xia là nơi bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của người Thái vùng biên giới Quan Sơn với các nghi lễ văn hóa tâm linh, với tục thờ “Hòn đá vía” gắn liền công trạng người anh hùng Tư Mã Hai Đào. Theo một số tài liệu, Tư Mã Hai Đào là vị tướng tài, võ nghệ cao cường, giúp vua lập nhiều chiến công, được phong tước Tư mã Biên phòng (thế kỷ XV). Trong thời gian trấn ải biên cương, ông đã chọn Mường Xia xây dựng thủ phủ, góp phần khai khẩn ruộng hoang, mang lại ấm no, hạnh phúc cho bản làng. Sau khi ông mất, để nhớ ơn ông, người dân đã gửi vía vào hòn đá thiêng. Từ đó, ông được người dân Mường Xia coi là vị thần giữ vía cho cả mường, “hòn đá vía” trở thành biểu tượng cho sức mạnh tinh thần to lớn trong đời sống tâm linh của đồng bào Thái... Trong lễ hội Mường Xia, có tục rước “hòn đá vía”, đồng bào Thái cho rằng, vía con người do trời cai quản, nếu “mất vía”, không giữ được vía thì con người và vạn vật sẽ ốm đau, bệnh tật. Vì vậy, Lặc Mắn (hòn đá vía) luôn được người dân nơi đây coi như báu vật từ đời này sang đời khác.

Trong lễ hội Mường Xia, “hòn đá vía” được đào lên, được gội rửa sạch sẽ bằng nước đựng trong các ống tre, nứa từ thượng nguồn con suối. Tiếp đến, người dân lau chùi cẩn thận, dùng tấm vải đỏ bọc lại, cẩn thận đặt lên kiệu Long Đình do mười tám thanh niên chọn lựa kỹ càng, mặc trang phục dân tộc rước đi.

Bà Hà Thị Mai - Trưởng phòng VH-TT huyện Quan Sơn, cho biết: “Khi “hòn đá vía” về tới đền và yên vị, mâm lễ rước về được bổ sung thêm hai chum rượu cần cạnh bên “hòn đá vía”, còn Lặc Mắn đặt tại vị trí trung tâm của đền. Tiếp đó, các bà Một - chủ lễ bắt đầu làm lễ chính... Sau khi kết thúc lễ hội, “hòn đá vía” lại được người dân mang về vị trí cũ tại bản Chung Sơn (Sơn Thủy) chôn cất cẩn thận”.

Lễ hội Mường Xia xã Sơn Thủy, huyện Quan Sơn được diễn ra trong các ngày từ 24-26 tháng Ba âm lịch hàng năm.

Trung Lê

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1


Dự báo thời tiết Thanh Hóa