GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Độc đáo lễ hội nàng Han xứ Mường Trịnh Vạn

Đăng lúc: 17/11/2018 10:00 (GMT+7)

- Vùng đất Châu Thường vốn nổi tiếng với nhiều nhân vật lịch sử, danh lam thắng cảnh, phong tục, lễ hội độc đáo, mang đậm bản sắc dân tộc. Có lẽ, quả là thiếu sót nếu không nhắc đến lễ hội nàng Han của đồng bào dân tộc Thái thuộc bản Lùm Nưa, Trịnh Vạn (nay là xã Vạn Xuân, huyện Thường Xuân).

Truyền thuyết nàng Han

Theo ông Cầm Bá Huyến - Trưởng phòng VHTT huyện Thường Xuân, truyền thuyết nàng Han bản Lùm Nưa có nhiều cốt chuyện khác nhau, mỗi câu chuyện được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Theo các cụ cao niên trong bản, xưa kia trong một gia đình có hai chị em rất xinh đẹp, cô em đẹp người, đẹp nết, e ấp, dịu dàng. Nàng có mái tóc đen chảy dài như dòng suối, hương thơm lạ kỳ khiến trong và ngoài bản mường đâu đâu cũng nức tiếng khen ngợi. Người chị tên là Nàng Han, không chỉ đẹp người đẹp nết, còn rất đỗi thông minh, có tài võ nghệ hơn người.

Một ngày kia, cuộc sống đang bình yên, bỗng chốc bị đảo lộn bởi bọn cướp từ đâu kéo đến, cướp phá, hãm hiếp dân thường. Triều đình thông báo tìm người hiền tài giúp nước, Nàng Han liền giả trai gia nhập nghĩa binh, do lập nhiều chiến công, nàng được triều đình ban thưởng, giao trấn giữ vùng biên viễn ngay tại quê nhà.

Sau khi đánh tan quân giặc, nàng ra suối tắm, để rồi bị lộ mình là nữ nhi. Bỗng đâu đám tàn binh giặc từ đâu bất ngờ xông tới, chúng giở trò bỉ ổi khiến nàng vừa tức giận vừa hổ thẹn, vung gươm diệt giặc rồi cả mình và ngựa phi thẳng lên đỉnh núi về trời.

Từ ấy đến nay, dòng sông Nhồng (người Thái gọi là sông máu, do máu giặc chảy mà thành) vẫn chảy trên núi hang Mường.

Ông Nguyễn Hữu Lịch - Trưởng thôn Cang Khèn, cho biết: “Trong hang  Mường, dưới có con sông Nhồng chảy qua, có nhũ đá hình thiếu nữ ngồi nghỉ sức, kế bên là hình voi, ngựa chiến hóa đá ngồi chầu, tương truyền là nàng Han đã hóa thân vào đó”...

Cảm phục, biết ơn người thiếu nữ đất mường Trịnh Vạn, hàng năm bà con dân tộc Thái tưng bừng mở hội vừa tri ân công đức của nàng, vừa tạo khí thế bà con vui vẻ, tăng gia sản xuất, những mong mùa màng tốt tươi.

 IMG_0438.JPG

Ông Nguyễn Hữu Lịch, trưởng thôn Cang Khèn, xã Vạn Xuân chỉ tay về hang Mường, nơi có tượng hình nàng Han hóa đá, phía dưới chân là sông Nhồng, nơi nàng Han chết tại đây.

Độc đáo nghi thức lễ hội nàng Han

Tưởng nhớ công lao của nàng, cứ mỗi độ xuân về, vào ngày mùng 5 tháng giêng, người dân Mường Trịnh Vạn lại nô nức tổ chức lễ hội nàng Han.

Trước ngày lễ hội, dân làng chuẩn bị sẵn các lễ vật dâng tế nàng Han, gồm một con trâu trắng, một con lợn, một con chó, hai vò rượu cần, gạo nếp, gà, vịt, đồng thời chia thành 13 mâm lễ cúng các vị thần linh và nàng Han trước cửa hang Mường. Dưới vách đá tựa hình nàng Han, dân làng lập một đàn lễ bằng tre nứa, trên đó có một hương án 4 tầng để đặt lễ. Lễ vật trên cùng có 5 mâm, đặt ngay dưới cửa hang Mường...

Lần lượt mâm có đầu trâu dùng cúng tế thần linh trên trời, mâm bày thủ lợn cúng nàng Han và em gái (nàng Tóc Thơm). Lễ vật bày bậc thứ hai gồm 3 mâm có xôi, thịt lợn, rượu cúng thần cai quản mồ mả, đất đai, gia súc, gia cầm. Lễ vật bậc thứ ba gồm 2 mâm xôi, thịt, một mâm nguyên con chó đã thui chín, lễ vật cuối cùng là một chĩnh rượu cần...

Trong quan niệm của người Thái, khi một người chết đi về với tổ tiên ở mường trời, linh hồn họ phải qua cây cầu bôi mỡ rất trơn dễ rơi xuống vực, không về được mường trời. Bởi vậy, phải có con chó đi cùng để liếm mỡ bôi trơn trên cầu, giúp họ qua cầu thuận lợi...

Phụ trách cúng lễ là bà Tày, giúp việc bà Tày là ba bà Tày khác cùng các cô gái giúp việc, họ mặc trang phục Thái, tay cầm ô vuông với màu sắc sặc sỡ đứng che ô cho các bà Tày. Sau mỗi lần khấn, các bà Tày múa quạt nửa hình tròn theo chiều từ trên xuống dưới... Trong không gian linh thiêng của hang Mường, dưới ánh đuốc bập bùng lúc mờ, lúc tỏ, người dân hướng về tượng đá có hình của nàng Han và lời khấn của bà Tày như vọng về từ quá khứ, thấm sâu vào từng mạch đá, lắng sâu trong lòng người... Sau khi hoàn chỉnh tế lễ tại hang Mường, các bà Tày tiếp tục về bản làm lễ tạ ơn, rồi ban lộc.

Kết thúc lễ, mọi người bản trên mường dưới kéo nhau ra bãi đất rộng bên kia sông Nhồng, tham gia các trò chơi, trò diễn mang đậm bản sắc dân tộc Thái. Đồng thời thông qua lễ hội nàng Han, các cặp trai gái có dịp tìm hiểu nhau, cầu duyên cầu phúc.

Lễ hội nàng Han bản Lùm Nưa xứ Mường Trịnh Vạn là một trong những lễ hội cổ truyền của đồng bào Thái. Lễ hội thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, thể hiện lòng biết ơn đến nàng Han và những người anh hùng đã quên mình xả thân vì sự bình yên, hạnh phúc của bản làng. Trong đó, tục chơi hang Mường phản ánh lệ tục cổ mang đậm tín ngưỡng phồn thực, cầu con, cầu của, cầu cho mùa màng tốt tươi, dân thái bình.

Trung Lê

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1