GMT+7
Trang chủ / Sắc thái xứ Thanh

Đền thờ Tô Hiến Thành: Dấu ấn và sự phát huy

Đăng lúc: 04/11/2018 10:00 (GMT+7)

- Thái phó Tô Hiến Thành (Tô Đại Liêu) vị công thần làm quan trải hai triều vua nhà Lý, nổi tiếng tài năng, thanh liêm, chính trực. Ông còn ghi danh trong công cuộc khai hoang lấn biển, giúp dân ổn định đời sống kinh tế. Vì lẽ đó, đến ngày hôm nay chỉ riêng ở xứ Thanh vẫn còn đến 72 địa điểm thờ tự, ghi nhớ công lao vị Thái phó. Tuy vậy, đền thờ Tô Hiến Thành đang bị xuống cấp nghiêm trọng.

Cuộc đời và sự nghiệp làm quan của Thái phó Tô Hiến Thành gắn liền với giai đoạn bắt đầu suy vi của triều đại nhà Lý. Dẫu là như vậy, hậu thế vẫn nhắc đến ông với tất cả sự ghi nhớ, tôn thờ về hình ảnh vị quan thanh liêm, chính trực hết mực với triều đại, một lòng đau đáu về vận mệnh của đất nước, nhân dân. Trong đó, sử sách và dân gian đến nay vẫn truyền tụng câu chuyện ngợi ca: năm 1175, trước khi mất, vua Lý Anh Tông xác lập con thứ là Long Trát (3 tuổi) lên làm vua, lấy niên hiệu Lý Cao Tông, đồng thời phong Tô Hiến Thành là phụ chính giữ chức “Kiểm hiệu Thái phó, Bình Chương Quân Quốc Trọng Sư”. Sau khi vua mất, thái hậu họ Lê muốn lập con trưởng là Long Xưởng lên ngôi đã cho người đưa đến mâm vàng hối lộ đến gia đình Tô Hiến Thành song ông nhất mực từ chối, một lòng thực hiện theo di nguyện của tiên đế... Đến năm Kỷ Hợi 1179, khi lâm bệnh nặng, quan Tham trí Võ Tá Đường ngày đêm hầu trực bên giường bệnh. Nhưng khi được Thái hậu hỏi “Ai là người sẽ thay thế?”, Tô Hiến Thành vẫn một mực khẳng khái: “Thái hậu hỏi người thay tôi làm tướng, tôi cử Trần Trung Tá, còn hỏi người phụng dưỡng, chẳng phải Tán Đường thì ai...?”. Đáng tiếc, sau đấy triều đình không nghe theo sự tiến cử của ông đã dẫn đến việc người hiền tài không được trọng dụng, đất nước suy yếu...Đó có lẽ cũng là quy luật của lịch sử, thịnh rồi suy. Sau khi Thái phó Tô Hiến Thành mất, nhân dân ở nhiều nơi thương tiếc đã lập đền thờ ông quanh năm hương khói tưởng nhớ.

Theo dòng thời gian, lần tìm về lịch sử dân tộc, dưới thời Lý, vùng đất Thanh Hóa ngày nay khá xa kinh đô Thăng Long, do đó sự gắn kết giữa xứ Thanh với chính quyền trung ương là khá lỏng lẻo. Vậy tại sao, một vị quan đại thần thời Lý là Tô Hiến Thành lại được nhân dân xứ Thanh tôn thờ rộng rãi đến thế?

Nói về điều này, lịch sử và dân gian vẫn có không ít những ý kiến trái chiều. Theo đó, dân gian cho rằng, cha Tô Hiến Thành là Tô Hiến Tiến (Tô Trung Công) quê ở Hạ Mỗ, Đan Phượng (Hà Nội) làm quan ở phủ Hà Trung (Thanh Hóa). Tại đây, Tô Hiến Thành đã được sinh ra, lớn lên trong thời niên thiếu. Song cũng không ít ý kiến nhận định ông sinh ra và lớn lên ở quê gốc Đan Phượng (Hà Nội).

Những ý kiến tranh luận kể trên có thể vẫn chưa có sự thống nhất sau cùng. Tuy nhiên, trải qua gần 900 năm sau khi Thái phó Tô Hiến Thành mất, đến nay ở vùng đất Hà Trung vẫn còn đến hơn 40 điểm thờ tự, phối thờ (đình, đền) trong tổng số 72 địa điểm thờ ở khắp xứ Thanh. Trong đó, đền thờ ông ở làng Chánh Lộc xã Hà Giang (Hà Trung) vẫn được xem là Đệ nhất chính từ (nơi thờ tự chính). Người dân xã Hà Giang vẫn tin rằng, vị Thái phó đã sinh ra, lớn lên ở đây. Và có một điều đặc biệt, tương truyền, quan đại thần Tô Hiến Thành vẫn coi dân như con. Mấy năm liền hai huyện Tống Sơn và Nga Sơn mất mùa liên miên, ông đã tâu lên nhà vua xin cho 4 tổng thuộc huyện Tống Sơn (Hà Trung) và 50 làng thuộc huyện Nga Sơn được miễn thuế, để dân khỏi phiêu tán. Cảm ơn công đức ấy ở ông, nhân dân khắp nơi đã tự lập đền thờ để thờ sống ông, đó cũng chính là đền thờ sau khi ông mất. Cũng tương truyền, khi còn sống ông đã chọn đền thờ ở làng Cẩm Đới (nay là Chánh Lộc) xã Hà Giang vốn là nơi ở của phụ thân Tô Hiến Tiến làm Đệ nhất chính từ. Và như vậy, di tích đền thờ Tô Hiến Thành ở xã Hà Giang ngày nay hẳn đã có từ thời Lý.

 đền thờ Tô Hiến Thành.JPG

Cổng ngoài di tích đền thờ Tô Hiến Thành trên núi Trường Lệ (TP Sầm Sơn).

Trải qua thời gian, thăng trầm lịch sử đền thờ Đệ nhất chính thờ Thái phó Tô Hiến Thành dần chỉ còn là phế tích, khuôn viên di tích cũng dần bị thu hẹp. Tuy nhiên, đến nay nền móng cũ với hệ thống chân cột (cột gỗ, cột đá), chân tảng, các bức chạm điêu khắc bằng đá, bát hương đá, gốm; nhiều loại gạch ngói từ thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn còn vương vãi, các phiến đá lớn được đẽo gọt công phu, tỉ mẩn, cùng với đó còn có bức Thần phả (bằng giấy thông bảo) ghi lại thân thế, sự nghiệp của ông bằng chữ cổ.

Với những giá trị kể trên, đền thờ Tô Hiến Thành hay còn gọi là Đệ nhất chính từ xã Hà Giang đã được công nhận là Di tích văn hóa lịch sử cấp tỉnh. Cũng từ đầu những năm 2000, việc phục dựng, tôn tạo di tích được Nhà nước và nhân dân cùng làm. Anh Mai Sỹ Đại, cán bộ Văn hóa xã Hà Giang cho biết: Di tích Đệ nhất chính từ đền thờ Tô Hiến Thành không chỉ là di tích lịch sử, đó là điểm đến tâm linh của người dân địa phương. Dù còn nhiều khó khăn về nguồn kinh phí song việc trùng tu di tích vẫn được chính quyền địa phương và nhân dân nỗ lực chung tay.

Là một trong những điểm thờ Thái phó Tô Hiến Thành nổi tiếng ở xứ Thanh, di tích quốc gia đền thờ Tô Hiến Thành án ngữ trên núi Trường Lệ (TP Sầm Sơn) lại là điểm đến tâm linh, tham quan, vãn cảnh đặc biệt cho du khách xa gần. Tương truyền, vùng đất Sầm Sơn xưa kia vốn hoang vu, lạnh lẽo. Bác Nguyễn Văn Lục, thủ từ trông coi đền thờ Tô Hiến Thành (TP Sầm Sơn) cho biết: trên đường đi dẹp giặc Chiêm Thành, quan đại thần Tô Hiến Thành đã có công giúp nhân dân vùng biển nói chung và nhân dân Sầm Sơn nói riêng cách lấn biển, lập làng, khai hoang, xây dựng cuộc sống. Chính vì lẽ đó, sau khi ông mất, nhân dân Sầm Sơn đã lập đền thờ trên núi Trường Lệ.

Khởi nguyên vốn dĩ chỉ là miếu thờ nhỏ bé. Tuy nhiên qua thời gian đã được nhân dân mở rộng trở thành đền thờ linh thiêng. Năm 1990 được Bộ VH,TT&DL công nhận là di tích văn hóa lịch sử quốc gia. Hiện tại ở di tích vẫn còn lưu giữ một số hiện vật, sắc phong qua các triều đại phong kiến. Năm 1994, Ban quản lý di tích danh thắng Sầm Sơn đã tiến hành trùng tu, tôn tạo lại cung Trung đường và Bái đường sau gần nửa thế kỷ bị một số phần tử phá hoại do những quan niệm ấu trĩ, cứng nhắc, xâm hại di tích diễn ra trong những năm 60 của thế kỷ XX.

Dù được gìn giữ, trông coi khá cẩn thận song trải qua thời gian, đền thờ Tô Hiến Thành (TP Sầm Sơn) cũng không tránh khỏi tình trạng hư hỏng, xuống cấp, đòi hỏi cần tiếp tục được trùng tu cấp thiết để giữ gìn những giá trị vốn có của di tích.

Trên đây chỉ là hai trong rất nhiều điểm thờ tự ghi nhớ công lao của vị Thái phó triều Lý Tô Hiến Thành trên đất Thanh Hóa. Các di tích với những giá trị tâm linh, văn hóa, lịch sử thực sự là tài sản quý giá cần được hậu thế giữ gìn. Bởi lẽ, uống nước nhớ nguồn luôn là đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.

Thu Trang

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1