GMT+7
Di sản trên những vùng đất phát vương xứ Thanh

Di sản trên những vùng đất phát vương xứ Thanh

Nói về Thanh Hóa, cố Giáo sư Hoàng Xuân Hãn nhận định: “Với núi sông thắng tích, cả đất nước Việt Nam không đâu phong phú và đẹp đẽ bằng Thanh Hóa”. Từ thuở hồng hoang bàn tay tạo hóa vốn đã hữu tình với vùng đất xứ Thanh, ...


Núi Na và Na Sơn động phủ

Núi Na và Na Sơn động phủ

Núi Na (mà dân gian ở xứ Thanh vẫn gọi nôm na là núi Nưa) là một thắng cảnh nổi tiếng trong cả nước đã từng được nhiều danh sĩ mô tả và đề cập đến trong sử sách và văn thơ cổ.

Khu di tích Lam Kinh: Chuyện kể từ những văn bia cổ

Khu di tích Lam Kinh: Chuyện kể từ những văn bia cổ

Không phải ngẫu nhiên, trong số 7 bảo vật quốc gia đang hiện hữu trên quê hương xứ Thanh thì Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh (Thọ Xuân) sở hữu 4 bảo vật. Và đó đều là các văn bia cổ: Bia Vĩnh Lăng - Lam Sơn Vĩnh Lăng Bi; bia Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao - Khôn Nguyên Chí Đức Chi Lăng; bia vua Lê Thánh Tông - Đại Việt Lam Sơn Chiêu Lăng Bi và bia vua Lê Hiến Tông - Đại Việt Lam Sơn Dụ Lăng Bi. Mỗi văn bia đâu chỉ là di sản điêu khắc tuyệt đẹp, tài liệu sử vô giá, bất biến. Ở đó, còn có những câu chuyện kể về đấng tiền nhân đã góp phần tạo nên những nốt thăng hào hùng của vương triều Hậu Lê trong lịch sử phong kiến dân tộc.

Lễ hội Pồôn Pôông, nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mường ở Ngọc Lặc, Thanh Hóa

Lễ hội Pồôn Pôông, nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Mường ở Ngọc Lặc, Thanh Hóa

Pồôn Pôông là lễ hội có từ rất xa xưa, có người cho rằng nó bắt nguồn từ sử thi “Đẻ đất, đẻ nước”. Trong tiếng Mường, “Pồôn” có nghĩa là chơi, vờn, nhảy múa; “Pôông” có nghĩa là bông, bông hoa; “Pồôn Pôông” có nghĩa là nhảy múa bên hoa.

Lê Vãn và cuộc khởi nghĩa ở Thanh Hóa thời Lý

Lê Vãn và cuộc khởi nghĩa ở Thanh Hóa thời Lý

Trong trí nhớ của người dân xứ Thanh, cái tên Lê Vãn gợi lên những cảm xúc nửa quen, nửa lạ. “Quen” - bởi đây là tên con phố khá đẹp trên địa bàn phường Lam Sơn, một trong những điểm tụ cư sầm uất ở thành phố Thanh Hóa. “Lạ” - bởi đa số người dân, đặc biệt là quảng đại quần chúng không có điều kiện tiếp xúc và minh xác lịch sử, cái gọi là “nhân vật Lê Vãn” chẳng mấy khi được đề cập.

Làng ở đâu trong câu chuyện sáp nhập?

Làng ở đâu trong câu chuyện sáp nhập?

“Tên làng chính là sự biểu đạt văn hóa với những gợi cảm kỷ niệm thiêng liêng, chất chứa trong đó cả tầng, lớp ý nghĩa cả trăm năm, ngàn năm của mà cha ông xưa đã gửi gắm...” - ông Phạm Văn Tuấn - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thanh Hóa chia sẻ.

Hành trình khôi phục giếng làng (Bài cuối): Giếng làng dưới góc nhìn của nhà nghiên cứu văn hóa

Hành trình khôi phục giếng làng (Bài cuối): Giếng làng dưới góc nhìn của nhà nghiên cứu văn hóa

Chưa có một thống kê chính xác trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa còn bao nhiêu giếng làng. Tuy nhiên, dù còn hay đã mất thì giếng làng luôn chứa đựng giá trị văn hóa, lịch sử ở trong đó. Và để hiểu rõ hơn giá trị cũng như công tác bảo tồn, khôi phục giếng làng, phóng viên (PV) báo VH&ĐS đã có dịp trò chuyện với các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử về vấn đề này.

Hành trình khôi phục giếng làng (Bài 2): Giếng làng Ngọc Tĩnh

Hành trình khôi phục giếng làng (Bài 2): Giếng làng Ngọc Tĩnh

Qua thời gian, sự thay đổi của thời cuộc, phong trào dùng giếng khơi, giếng khoan, nước máy đã khiến cho giếng làng bị rơi vào quên lãng. Nhưng may mắn, giếng làng đã được đánh thức bởi giá trị văn hóa, giá trị niềm tin thúc giục lòng người hướng về... Cuộc hành trình khôi phục giếng làng Ngọc Tĩnh đã phần nào cho thấy điều đó.

Hành trình khôi phục giếng làng (Bài 1): Ký ức

Hành trình khôi phục giếng làng (Bài 1): Ký ức

Giếng làng được xem như long mạch của làng, là hồn quê, là nơi trữ nước - tinh khí của đất trời, là biểu tượng cho sự sinh sôi vững bền. Giếng làng còn được xem như một công trình mang giá trị văn hóa tâm linh. Qua thời gian, đến hôm nay trên đất xứ Thanh, giếng làng vẫn còn được nhiều địa phương bảo tồn, lưu giữ, phát huy và không ít nơi đã khôi phục lại giếng làng với tất cả niềm tự hào.

Đình làng xứ Thanh: Di sản văn hóa và câu chuyện bảo tồn (Bài cuối): Giữ lấy di sản “hồn làng”

Đình làng xứ Thanh: Di sản văn hóa và câu chuyện bảo tồn (Bài cuối): Giữ lấy di sản “hồn làng”

Tiền nhân đã phải tâm huyết bao nhiêu mới có thể tạo nên những di sản đình làng tồn tại trải suốt trăm năm. Vậy nên, bảo tồn và phát huy giá trị di sản là trách nhiệm của thế hệ hôm nay và cả mai sau. Nhưng phải bảo tồn di sản như thế nào? Thực tế đã chứng minh đó không phải bài toán dễ dàng tìm lời giải và cũng không có đáp số chung. Nhưng sao, câu nói mộc mạc mà đầy trăn trở của một bậc lão niên ở nơi cửa đình cứ làm tôi nhớ mãi: Khó như dựng đình mà người xưa còn làm được, giữ lấy đình, lẽ nào không thể!

Đình làng xứ Thanh: Di sản văn hóa và câu chuyện bảo tồn (Bài 3): Buồn trông... đình cổ

Đình làng xứ Thanh: Di sản văn hóa và câu chuyện bảo tồn (Bài 3): Buồn trông... đình cổ

Cùng niềm tự hào về hàng trăm di sản đình làng do người xưa để lại còn hiện hữu ở khắp các miền quê xứ Thanh, thì câu chuyện phát huy giá trị di sản, bảo tồn đình cổ cũng đang đứng trước nhiều thách thức khi mà nhiều di tích đang trong hiện trạng xuống cấp, đòi hỏi cần được trùng tu, tôn tạo. Và có hàng loạt nguyên do được nêu ra dẫn đến hiện trạng nỗi buồn... đình cổ.

Đình làng xứ Thanh: Di sản văn hóa và câu chuyện bảo tồn (Bài 2): Khám phá những ngôi đình cổ

Đình làng xứ Thanh: Di sản văn hóa và câu chuyện bảo tồn (Bài 2): Khám phá những ngôi đình cổ

Trong số hàng trăm di tích đình làng đang hiện hữu ở các làng quê nơi vùng đất xứ Thanh, mỗi di tích không chỉ mang đặc trưng, vẻ đẹp kiến trúc, điêu khắc được tạo nên bởi đôi bàn tay tài hoa của người nghệ nhân xưa. Ở đó, còn là những câu chuyện kể gắn liền với truyền thống lịch sử, tập quán văn hóa và tâm sức của tiền nhân khi chung sức, đồng lòng dựng xây nên đình. Để đến hôm nay, có những di sản đình làng ở xứ Thanh nổi tiếng khắp xa gần.

Đình làng xứ Thanh: Di sản văn hóa và câu chuyện bảo tồn (Bài 1): Nét đẹp không gian văn hóa làng quê

Đình làng xứ Thanh: Di sản văn hóa và câu chuyện bảo tồn (Bài 1): Nét đẹp không gian văn hóa làng quê

“Cây đa, giếng nước, sân đình” - bộ ba cấu thành nên hình ảnh truyền thống của làng quê thuần Việt xưa kia. Trong đó, đình làng giữ vị trí trung tâm, nơi tụ họp sinh hoạt cộng đồng, không gian thiêng gắn liền với việc tế lễ, thờ tự. Bởi vậy, nó được xem như “biểu tượng”, niềm tự hào của người dân mỗi làng. Tuy nhiên, với sự phát triển của đời sống hiện đại, quá trình đô thị hóa khiến cho cấu kết làng quê dần thay đổi. Từ niềm tự hào di sản đình làng đến câu chuyện bảo tồn vốn không phải sự dễ dàng và thực tế cũng đã, đang đặt ra không ít thách thức.

Nghệ thuật diễn xướng cồng chiêng của người Mường Thanh Hóa

Nghệ thuật diễn xướng cồng chiêng của người Mường Thanh Hóa

Cồng và chiêng trong đời sống đồng bào không chỉ có giá trị như một nhạc cụ đơn thuần. Nó còn biểu hiện cho sự giàu có của từng gia đình, từng bản, từng Mường.

Chuyện bia công chúa và mộ vua Lê ở xã Xuân Phong

Chuyện bia công chúa và mộ vua Lê ở xã Xuân Phong

Là nơi phát tích của hai vương triều thịnh trị trong lịch sử phong kiến dân tộc (Tiền Lê và Hậu Lê), dễ hiểu vì sao, ở vùng đất Thọ Xuân ngày nay cùng với hệ thống quần thể di tích, đền thờ uy nghi các vua, hậu, công thần, danh tướng đã được trùng tu, tôn tạo và bảo vệ... thì còn đó cả dấu tích của những tên tuổi hoàng tộc đang hiện hữu. Đến xã Xuân Phong (Thọ Xuân), ta không khỏi lắng lòng khi đứng trước hiện vật, nghe câu chuyện kể về vị công chúa và vua Lê yểu mệnh yên nghỉ ở vùng đất này, cách đây hàng trăm năm.