GMT+7
Trang chủ / Dân tộc - Miền núi

Sớm ổn định cuộc sống người dân ở các khu tái định cư nhà máy thủy điện tại Quan Hóa (Bài 1): Chạnh lòng với Trung Sơn

Đăng lúc: 26/09/2018 08:00 (GMT+7)

- Dòng sông Mã chảy qua huyện Quan Hóa đang “oằn” mình với nhiều dự án thủy điện lớn, bé. Thủy điện là một trong những nguồn năng lượng ưu tiên đầu tư trong kế hoạch phát triển điện năng của Đảng, Nhà nước ta và đời sống người dân, kinh tế, xã hội địa phương sẽ phát triển. Nhưng hiện tại, người dân và địa phương ở những nơi thủy điện đứng chân đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, loay hoay tìm giải pháp và rất cần có hướng đi đúng...

3 lần hẹn với miền đất Ca Da

Rốt cuộc sau 2 lần hẹn thì lần thứ 3 tôi cũng có mặt ở mảnh đất Mường Ca Da Quan Hóa. Trước hôm tôi rời thành phố, thời tiết vẫn còn đẹp, nắng giòn tan, tưởng chừng mưa bão đã qua. Ấy vậy, sáng sớm ngủ dậy, mưa bắt đầu nặng hạt, nhưng tôi quyết định thẳng tiến cùng một đồng nghiệp vừa hạ cánh xuống Sân bay Thọ Xuân, muốn khám phá miền Tây Thanh Hóa.

Đúng 12h trưa. Sau hơn 5 tiếng đồng hồ lắc lư trên chiếc xe khách, tôi đã có mặt ở UBND xã Trung Sơn. Đón chúng tôi ở trụ sở UBND xã Trung Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Tôn Đức Trung vừa nhìn chúng tôi với đôi mắt thông cảm vừa tủm tỉm cười: “Hôm nào thời tiết khô ráo thì chỉ đi hết hơn 4 tiếng, nhưng hôm nay mưa lớn chắc xe đi chậm nên lên muộn hơn 1 tiếng. Dù sao thì gần 5 năm nay, người dân ở xã Trung Sơn đã thuận lợi đi lại rất nhiều so với trước đây”.

Được và mất ở khu TĐC!

Bữa cơm trưa đầu tiên muộn màng ở Trung Sơn chúng tôi được Chủ tịch UBND Phạm Văn Diện và Phó Chủ tịch Trung mời tại một quán ăn sát mép dòng sông Mã cuộn chảy, nước đục ngầu. Hướng đôi mắt về bên kia bờ sông, đất đá ở một khoảng đất lộ ra trên quả đồi cứ sàn sạt lở xuống dòng sông cuộn chảy.

Chủ tịch Diện cho biết: Để phục vụ dự án thủy điện, một số hộ dân nằm trong phạm vi lòng hồ buộc phải sơ tán đến khu tái định cư (TĐC) mới. Theo đó, xã Trung Sơn có bản Ta Bán với 221 hộ, 839 nhân khẩu và khu Xước có 34 hộ, 120 nhân khẩu được chuyển đến 5 khu thuộc dự án TĐC gồm: Keo Đắm, Pom Chốn, Co Pùng, Pa Búa, khu Xước. Tôi hỏi nhanh, vậy cuộc sống của người dân ở các khu TĐC hiện nay như thế nào? Chủ tịch Diện nói: "Về thuận lợi khi chuyển đến nơi ở mới, người dân được bồi thường một khoản kinh phí lớn để xây dựng lại nhà cửa, đầu tư vào phát triển dịch vụ, thương mại, chăn nuôi, cơ sở hạ tầng ở khu TĐC khang trang hơn so với trước kia. Có nhà văn hóa ở mỗi khu, có trường mầm non sạch đẹp cho các cháu vui chơi, học tập...

Thoảng nét đăm chiêu, ông Diện bộc bạch: Khi về khu TĐC mới cuộc sống của người dân cũng gặp không ít khó khăn như thiếu nước sinh hoạt. Hiện nay công trình sinh hoạt mới chỉ đáp ứng 60% số hộ sử dụng (không kể các công trình tự tạo của người dân như tự kéo đường nước riêng để sử dụng). Xã đã nhận được nhiều đơn kiến nghị của bà con khu TĐC về vấn đề nước sinh hoạt và phản ánh với Ban quản lý dự án thủy điện Trung Sơn. Nước đã thiếu còn đối mặt với nguy cơ ô nhiễm. Nước chủ yếu lấy từ đầu nguồn của dòng suối Pôi giáp ranh xã Cun Pheo, Hòa Bình. Bà con phía tỉnh bạn canh tác nương rẫy, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thậm chí vỏ chai, vỏ thuốc theo suối chảy xuống trung tâm xã nên người dân rất lo lắng. Ngoài ra, đất ở cũng là vấn đề người dân ở khu TĐC lo lắng. Đất được chia thuộc loại bạc màu, nhiều sỏi đá không thể trồng cây hoa màu. Đặc biệt, nhiều hộ dân còn được chia cả phần đất dốc, nghiêng, vách sâu hoặc chia cả vào phần đất của người khác hiện vẫn chưa được giải phóng, đền bù. Cái khó bố trí quỹ đất đẹp cho người dân là bởi đặc thù vị trí địa lý, nhiều đồi núi nên muốn bố trí quỹ đất thuận lợi, bằng phẳng cũng khó. Vấn đề này, nhà máy thủy điện, chính quyền địa phương cũng đã giải thích, tuyên truyền để người dân hiểu, thông cảm. Thế những nhiều hộ dân vẫn chưa bằng lòng. Trong quá trình san lấp mặt bằng để xây dựng các điểm TĐC, toàn bộ lớp đất màu phía trên đã bị san ủi để lại phần đất đá, sỏi cằn cỗi phía dưới nên khó có thể trồng trọt. Muốn trồng cây người dân buộc phải dừng xe chở lấy đất màu mỡ ven lòng hồ mang về đắp vào vườn.

 Một đoạn đường chính ở bản Co Me dẫn vào khu vực nhà máy thủy điện và các khu TĐC bị đất đá vùi lấp do mưa lớn.jpg

Một đoạn đường chính ở bản Co Me dẫn vào khu vực nhà máy thủy điện và các khu TĐC bị đất đá vùi lấp do mưa lớn.

Hiện nay, Trung Sơn có 774 hộ, còn 208 hộ nghèo, cận nghèo 230 hộ. Riêng bản Ta Bán là bản TĐC có 52 hộ nghèo chia đều ở 4 khu: Pom Chốn, Keo Đắm, Pa Búa, Co Pùng. Thu nhập bình quân đầu người toàn xã trong 6 tháng đầu năm 2018 ước đạt 10,9 triệu đồng/năm, tăng 1,9 triệu đồng so với cùng kỳ năm trước. Tôi nhẩm tính nhanh cũng thấy, mặc dù đã tăng so với năm trước nhưng con số ấy so với mặt bằng chung của các xã miền núi là quá thấp. Người dân Trung Sơn chủ yếu sống dựa vào rừng, khai thác lâm sản, số ít buôn bán dịch vụ thương mại. Với 21 ha đất nông nghiệp trước kia sau khi nhường đất cho thủy điện, diện tích đất nông nghiệp chỉ còn 5,4 ha để trồng lúa ở các bản Chiềng, Pượn, Bó. Còn hầu như người dân khu TĐC không còn đất nông nghiệp để trồng cấy lúa nước, chỉ còn ít diện tích khai thác đất đồi cấy lúa nương. Không chỉ người sống còn nhiều vất vả thì theo Chủ tịch Diện “vừa thiếu đất cho người sống, vừa thiếu đất cho người chết”. Quỹ đất bố trí làm nghĩa địa ở khu TĐC mới chỉ đủ cho việc di chuyển toàn bộ mồ mả khu cũ đến, hiện nay đã chật hẹp, việc mở rộng là rất khó khăn.

Khi làm việc với Bí thư Đảng ủy xã Phạm Thạch Sanh, ông thừa nhận khó khăn của bà con Trung Sơn nói chung và khu TĐC nói riêng. Hiện nay, một số điểm các khu TĐC xảy ra hiện tượng sụt, lún nền làm nứt tường nhà các hộ dân, một số hộ đã được dự án chuyển đến mặt bằng mới an toàn hơn nhưng vẫn còn một số hộ dân chưa được di chuyển, người dân không dám ở nhà trong những ngày mưa bão. Đặc biệt các hộ có nguy cơ sạt và sạt lở một phần như hộ ông: Ngân Văn In, Lương Văn Công, Nguyễn Gia Chung (khu Keo Đắm), hộ ông Lương Văn Nội (khu Pom Chốn), ông Ngân Văn Chiến (khu Co Pùng).

Mưa trắng trời Trung Sơn. Theo dự báo, mưa lớn sẽ kéo dài thêm vài ngày. Cơn bão số 4 vừa dứt, người dân chưa kịp hoàn hồn thì có thể phải đối diện với khó khăn tiếp theo. Đúng như lời Phó Chủ tịch Trung trăn trở với chúng tôi. Vừa dứt lời được ít phút, chiếc điện thoại của anh đổ chuông. Tắt vội điện thoại, anh vơ vội chiếc áo mưa, vừa đi vừa nói “Dưới bản Bó có nhà bị sập, anh phải đi đây”. Thấy thế, tôi và cô bạn đồng nghiệp không ai bảo ai, cùng mặc vội chiếc áo mưa lao đi...

Trên con đường dẫn vào khu vực nhà máy thủy điện, dẫn lên các khu TĐC, đất đá ở quả đồi vốn bị cơn bão số 4 “oanh tạc” còn nham nhở cũng bắt đầu lăn chùng chục xuống con đường. Ở dưới lòng đường phụ nữ ở bản Co Me (đây là bản nằm khu vực phía dưới chân nhà máy thủy điện), đang cố gắng đào, bới, dọn đất đá, thông dòng cho nước chảy để tránh đổ ào thêm vào nhà. Phía bên dưới, dãy phòng học của Trường Tiểu học Trung Sơn cũng có nguy cơ ngập. Cánh đàn ông thì dùng búa phá tường bao quanh nhà để tránh đất đá tràn mạnh vào nhà, di dời tài sản sang những hộ dân khác.

Chia tay Trung Sơn... chiếc xe lao đi trong làn mưa. Nước sông Mã dâng cao, đục ngầu, nước sông muốn chồm lên nuốt chửng taluy con đường, phía trên thì bị sạt lở. "Cứ đà mưa này, mấy hộ dân bản Co Me mất nhà chứ chẳng đùa" - cô bạn đồng nghiệp nói thế. Vậy mà đúng thật, chưa được nửa chặng đường về xuôi, tôi đã nhận được thông báo của Phó Chủ tịch Trung: 3 nhà dân ở bản Co Me và Trường Tiểu học đã bị sập, vùi trong đất đá. 264 em học sinh có nguy cơ không có chỗ học khi ngày khai giảng đến gần.

Và khi, tôi ngôi yên vị viết bài tại một quán café giữa lòng thành phố thì hình ảnh những người dân bản Co Me đang hì hục cuốc xẻng ngăn đất đá vào nhà cùng tiếng đài báo từ phía Ban Quản lý dự án Thủy điện Trung Sơn cất lên: “Bà con chú ý, nhà máy Thủy điện tiếp tục tăng lưu lượng xả lũ qua tràn, mực nước tiếp tục tăng cao đề nghị bà con di chuyển đến vị trí an toàn” hiện lên trong tôi về Trung Sơn. Chạnh lòng.

Ngọc Huấn

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1