GMT+7
Trang chủ / Dân tộc - Miền núi

Báu vật giữa rừng già

Đăng lúc: 08/11/2017 08:00 (GMT+7)

- Không chỉ là cây cổ thụ duy nhất còn sót lại ở Vườn quốc gia Bến En, cây lim xanh nghìn năm tuổi còn có giá trị lớn về bảo tồn nguồn gen, giúp ngành lâm nghiệp khôi phục lại rừng lim đang mai một.

Nhắc đến Vườn quốc gia (VQG) Bến En (thuộc huyện Như Thanh và Như Xuân) - nhiều người dân địa phương vẫn nhớ đến vùng đất một thời được mệnh danh là xứ sở của lim xanh. Thập niên những năm 80, 90 của thế kỷ trước cứ bước vào rừng là gặp lim xanh, loài gỗ quý này có ở khắp mọi nơi. Nhưng rồi, khi nạn phá rừng tràn về, rừng lim bỗng chốc bị “xóa sổ” gần hết, duy nhất chỉ có 1 cây lim xanh cổ thụ còn sót lại khi lâm tặc nhiều lần tìm cách đốn hạ nhưng bất thành.

Chuyện quanh cây lim nghìn tuổi

Phải mất gần 2 giờ đồng hồ để vượt quãng đường khoảng 60 km từ TP Thanh Hóa tới Trạm Kiểm lâm Xuân Lý (thuộc VQG Bến En). Từ đây có thể tận mắt chứng kiến 1 cây cổ thụ cao vút, buông tán cây rộng khắp 1 vùng đứng sừng sững giữa đại ngàn xanh thẳm. Đó là cây lim nghìn tuổi mà người dân quanh vùng vẫn thường gọi. Theo ông Lê Xuân Thái, cán bộ pháp chế - VQG Bến En, cây lim xanh nằm trên địa phận giáp ranh 2 xã Xuân Khang (huyện Như Thanh) và Tân Bình (huyện Như Xuân).

“Đây là cây gỗ quý có đường kính lớn và được xem là “báu vật” còn lại trong VQG Bến En. Chúng tôi cũng không rõ cây bao nhiêu tuổi, nhưng người dân quanh vùng thường gọi đây là cây lim nghìn tuổi, bởi nhiều già làng thường nói lớn lên đã thấy cây lim đứng sừng sững giữa đất này. Để bảo vệ cây lim đứng vững trước nạn phá rừng tàn khốc của những năm cuối thế kỷ trước, nhiều cán bộ kiểm lâm và người dân địa phương đã phải đổ máu mới giữa được” - ông Thái kể.

Cũng theo ông Thái, cây lim này có chiều cao hơn 30 m, có đường kính gần 2m, còn vòng tròn thân cây khoảng 5 người vòng tay mới ôm hết. Gốc cây sần sùi, mốc meo và có 2 vết cắt, trong đó có một vết khá lớn được cắt sâu vào 1/3 thân cây. Đó là những vết cắt mà lâm tặc đã nhiều lần cố đốn hạ cây. Theo người dân địa phương, những năm 1991, 1992 thời điểm rừng ở Như Thanh bị tàn phá nặng nề, để bảo vệ một số cánh rừng còn sót lại VQG Bến En đã được thành lập. Tuy nhiên, giữa thời điểm giao thời, có nhiều khu rừng vẫn bị chặt phá không thương tiếc. Nhận định cây lim nghìn tuổi sẽ bị lâm tặc nhòm ngó, VQG Bến En đã cho đặt ngay một trạm kiểm lâm cách cây không xa để bảo vệ.

“Mặc dù trạm đặt ở gần, nhưng cách đây khoảng 10 năm, lợi dụng lúc trạm kiểm lâm đang ăn cơm chiều, một nhóm lâm tặc đã mang cưa, rìu vào để đốn cây. Nhận được tin báo của nhân dân, ông Lê Thế Long hồi đó là Giám đốc VQG (hiện là Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Thanh Hóa) đã huy động 20 anh em tới hiện trường để ngăn chặn. Nhưng nhóm lâm tặc trên vẫn hung hãn không dừng lại mà còn tấn công cả kiểm lâm, sau đó chúng tôi đã phải báo cáo huyện điều công an tới, nhóm lâm tặc mới bỏ đi, cây mới cứu được”- ông Đặng Hữu Nghị, Giám đốc VQG Bến En nhớ lại.

 635338000.jpg

Lực lượng kiểm lâm VQG Bến En đưa phóng viên đi mục sở thị cây lim nghìn tuổi.

Ông Lê Đình Phương, Phó Giám đốc VQG Bến En, cho biết khoảng 3 năm trước, cây có 1 cành rất lớn bất ngờ bốc cháy dữ dội trong đêm, lực lượng kiểm lâm đã phải huy động hành chục người ngay trong đêm tìm cách cứu cụ cây. Tuy nhiên, vị trí cháy mặt đất khoảng 30 m nên kiểm lâm không thể tiếp cận được. “Lúc đó khoảng nửa đêm, nếu không kịp thời dập lửa sợ tàn lửa rơi xuống dưới thì cây lim lâm nguy. Lúc đó, chúng tôi phải nhờ lực lượng công an, quân đội đưa cần cẩu tới mới dập được lửa, cứu cây an toàn. Đến giờ, cũng chưa rõ tại sao lửa lại cháy tận trên ngọn cây. Có thể do, ai đó đốt nương rẫy tàn lửa bay lên gây cháy” - ông Phương kể lại.

Cũng theo ông Phương, trong VQG đang còn nhiều cây gỗ quý có giá trị, tuy nhiên cây lim cổ thụ này được xem là “báu vật”, do có giá trị lớn về mặt kinh tế nên lâm tặc vẫn nhiều lần nhăm nhe tìm cách hạ cây, nhưng nhờ có sự phát giác, chung tay bảo vệ rừng của người dân nên cây lim cổ thụ và nhiều khu rừng quanh vùng vẫn trường tồn và phát triển xanh tốt đến bây giờ.

Khôi phục lại những cánh rừng lim

Nằm trong nhóm “tứ thiết” (đinh, lim, sến, táu), nên lim xanh là loài cây gỗ quý được phân bổ chủ yếu ở một số tỉnh như Lạng Sơn, Phú Thọ, Quảng Ninh, Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa… và cây lim xanh ở VQG Bến En là một trong số ít những cây lớn, nhiều năm tuổi còn sót lại ở Việt Nam. Thấy được giá trị của loài lim, VQG Bến En đã bắt đầu nghĩ đến việc khôi phục, nhân rộng những cánh rừng lim đã bị xóa sổ trước kia. Và một đề án phát triển, bảo tồn loài cây này đã được UBND tỉnh Thanh Hóa thông qua.

Là người gắn bó với rừng hàng chục năm, ông Lê Đình Phương, Phó Giám đốc VQG Bến En cũng là người có tâm huyết trong việc khôi phục lại những cánh rừng lim xanh bạt ngàn. “Năm 2011, dự án được phê duyệt, chúng tôi đã tiến hành điều tra đặc điểm phân bố, cấu trúc lâm phần, tổ thành loài, đặc điểm hình thái, sinh thái, đặc điểm tái sinh của loài lim xanh. Giám sát tại những khu vực có lim xanh còn sót lại phân bố tập trung, đồng thời, theo dõi quá trình sinh trưởng của cây ở vườn ươm, rừng trồng và rừng tự nhiên. Từ đó, xây dựng bản đồ hiện trạng, phân bố loài lim xanh ở VQG Bến En để triển khai việc bảo tồn và phát triển loài” - ông Phương chia sẻ.

Cũng theo ông Phương, đa số rừng lim xanh còn lại trong VQG là những cây nhỏ, đường kính đang còn bé, nên đơn vị đã chú trọng đến việc khôi phục cây lim xanh cổ thụ để phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học. “Thông qua đề án này, hiện nay chúng tôi đang khoanh vùng khoảng 1.000 ha lim xanh tự nhiên và trồng mới khoảng 5 ha rừng lim (được lấy hạt từ cây lim cổ thụ và hạt lim trong rừng) để phục vụ cho việc phát triển, bảo tồn loài. Nhờ đó mà giờ đây, nhiều cánh rừng lim xanh tại VQG đang phát triển sinh trưởng tốt, góp phần tạo nên sự đa dạng sinh học tại đây ” - ông Phương thông tin.

Tuy nhiên, điều mà khiến những người làm ngành kiểm lâm và nghiên cứu khoa học lo lắng là cây lim này đã quá già cỗi, do bị 2 vết cắt khá sâu của “lâm tặc” để lại nên tán cây hiện không vươn mạnh như trước, đặc biệt khoảng 5 năm trở lại đây cây lim đã không còn hạt rụng nữa.

VQG Bến En được thành lập đầu năm 1992, có diện tích tự nhiên là 16.643 ha, trong đó có 8.544 ha rừng nguyên sinh và tái sinh. Có nhiều loài sinh vật quý, với 1.389 loài thực vật (lim xanh, lát hoa, chò chỉ, trai lý…), có 1.004 loài động vật, 66 loài thú, trong đó có 29 loài có tên trong Sách đỏ Việt Nam như: sói đỏ, gấu ngựa, vượn đen, phượng hoàng đất, gà tiền mặt vàng… Đặc biệt, VQG Bến En có hồ sông Mực rộng 4.000 ha, sâu hàng chục mét, là thủy vực của bốn con suối lớn trong vùng.

Thanh Tuấn

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
9


Tin, bài cùng tác giả
Dự báo thời tiết Thanh Hóa