GMT+7
Trang chủ / Dân tộc - Miền núi

Bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể ở miền núi: Cần chính sách cụ thể

Đăng lúc: 02/10/2017 15:00 (GMT+7)

- (VH&ĐS) Thời gian qua, cùng với công tác trùng tu, tôn tạo di sản văn hóa vật thể, công tác bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể ở các huyện miền núi đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn đó những khó khăn, trăn trở đòi hỏi phải có chính sách dài hơi, cụ thể.

Những cách làm hay từ cộng đồng

Ngày nay, cùng với nhịp sống của xã hội hiện đại, những giá trị văn hóa phi vật thể truyền thống vẫn đang hiện diện trong cuộc sống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh. Mỗi di sản văn hóa đều mang sắc thái riêng, thể hiện rõ nhu cầu và bản sắc đặc trưng riêng của mỗi dân tộc. Những năm qua, đồng bào Mường đã có những cách làm rất riêng để bảo tồn giá trị văn hóa của dân tộc mình. Theo thống kê chưa đầy đủ của Sở VH,TT&DL, hiện nay còn 166/701 làng Mường truyền thống trên địa bàn tỉnh còn bảo lưu văn hoá phi vật thể, trong đó có 35 làng Mường truyền thống còn bảo lưu nguyên vẹn. Các nghề thủ công truyền thống như dệt, đan lát, nghề mộc đã có mặt lâu đời hiện vẫn được bảo tồn lưu giữ ở nhiều làng. Dân tộc Mường từ xưa vốn nổi tiếng bởi loại hình nghệ thuật cồng chiêng nay vẫn được đồng bào chú ý lưu giữ, hiện có 2 đội cồng chiêng ở làng Lú Khoen (xã Quang Trung, huyện Ngọc Lặc) và đội Làng Đồi (xã Cẩm Liên, huyện Cẩm Thủy) hoạt động khá sôi nổi.

Bên cạnh đó, với sự hỗ trợ kinh phí của tỉnh, nhiều lễ hội truyền thống lớn của người Mường đã được phục dựng và tổ chức hàng năm, thu hút đông đảo người dân tham dự. Điển hình như: Lễ hội Mường Khô (Bá Thước), Lễ hội Mường Đòn (Thạch Thành), Lễ hội Khai Hạ (Cẩm Thủy)... Các lễ hội được phục dựng và tổ chức không chỉ thắt chặt tình đoàn kết giữa các dân tộc khu vực miền núi, mà còn góp phần bảo tồn, khôi phục những giá trị văn hóa nói chung và văn hóa phi vật thể nói riêng.

Bằng những cách làm linh hoạt và sáng tạo của mình đồng bào dân tộc Thái ở nhiều địa phương đã giữ gìn giá trị văn hóa phi vật thể của dân tộc mình. Chẳng hạn như, cùng với nghề dệt thổ cẩm vẫn được nối tiếp, lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thì nghề làm rượu cần cũng không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của đồng bào Thái. Chĩnh rượu cần dùng  trong sinh hoạt cộng đồng có những cách thể hiện khác nhau nhưng một điểm chung nhất vẫn là dùng rượu cần để đãi khách quý hay trong nhà có việc lớn… Điển hình nhất phải kể đến làn điệu khặp vẫn được bà con dân tộc Thái lưu giữ và ngày càng phát huy trong lớp trẻ. Khặp của đồng bào Thái có rất nhiều làn điệu; trong đó, làn điệu khặp đặc sắc, phổ biến nhất đối với mọi lứa tuổi, mọi tình huống, hoàn cảnh là khặp bào xảo (khặp giao duyên), khặp  lồng na khứn háy (khặp trên nương rẫy), khặp tuộng (khặp chào hỏi), khặp chốm hướn, mờ (khặp mừng nhà mới), khặp xờng khưởi (hát tiễn rể, đón dâu), khặp đón mừng năm mới, khặp ru con... Hát khặp thường được tổ chức vào những ngày lễ, ngày tết, đón khách quý, đám cưới, giao duyên, tỏ tình của đôi trai gái, trong cuộc vui rượu cần và trong sinh hoạt đời sống thường ngày của đồng bào Thái. Nội dung các bài khặp mang nhiều ý nghĩa ngợi ca quê hương, đất nước; ca tụng công lao của tổ tiên, cá nhân tiêu biểu trong cộng đồng; bày tỏ tình yêu đôi lứa; khích lệ mọi người vượt qua khó khăn, hoạn nạn và có thêm sức mạnh để xây dựng cuộc sống với tinh thần thương yêu, đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau...

Chỉ bằng những cách làm hay mà gần gũi gắn liền với cuộc sống hàng ngày mà đồng bào các dân tộc thiểu số ngày càng giữ gìn và phát triển kho tàng giá trị văn hóa phi vật thể góp phần tô điểm thêm cho giá trị văn hóa trên địa bàn tỉnh ta.

 Đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh đã có những cách làm rất hay để bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể.JPG

Đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh đã có những cách làm rất hay để bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể.

Còn đó những trăn trở

Theo một số cán bộ văn hóa ở khu vực miền núi thì: thực trạng bảo tồn văn hóa phi vật thể hiện nay khó khăn hơn bảo tồn di sản văn hóa vật thể rất nhiều. Bởi các nghệ nhân ngày càng già đi, lớp trẻ không mấy mặn mà. Cán bộ làm công tác sưu tầm quá ít, không tâm huyết. Bên cạnh đó, sự đầu tư cho việc bảo tồn loại hình này còn quá ít ỏi, chưa tương xứng: Chẳng hạn việc tổ chức tôn vinh các nghệ nhân còn hạn chế; hay chưa có một công trình thật sự cuốn hút và phổ biến về các di sản văn hóa phi vật thể…

Chẳng phải thế mà bao nhiêu năm nay, nghệ nhân Phạm Thị Quế ở làng Quang Sơn, xã Quang Trung (Ngọc Lặc) người luôn hết mình với văn hóa dân tộc Mường vẫn luôn đau đáu nghĩ về sự tồn tại của các làn điệu xường trong tương lai. Từ thuở nhỏ văn hóa của dân tộc Mường đã thấm đẫm trong bà. Vì vậy, 15 tuổi bà đã hát thông thạo các làn điệu xường của dân tộc Mường và có thể tham gia hát đối đáp nam - nữ mỗi khi làng, xã tổ chức lễ hội. Dẫu tuổi tác đã ngoài sáu mươi, nhưng mỗi khi trong làng, xã, huyện tổ chức liên hoan văn hóa, văn nghệ, lễ hội vui xuân bà luôn nhiệt tình tham gia và trở thành “giọng xường” không thể thiếu. Bà tâm sự: Lớp trẻ ngày càng ít quan tâm đến các giá trị văn hóa của dân tộc mình. Hơn nữa, thế hệ nghệ nhân am hiểu về các làn điệu xường bây giờ còn lại rất ít, chỉ tính trên đầu ngón tay. Vì vậy, tôi mong muốn các cấp liên quan nên có cơ chế khuyến khích; đào tạo, phát hiện bồi dưỡng tài năng hát dân ca ngay từ cơ sở".

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Cầm Bá Huyến - Trưởng phòng VH-TT huyện Thường Xuân, cho rằng: Thời gian qua, mặc dù các giá trị văn hóa phi vật thể được nhiều địa phương quan tâm, giữ gìn thế nhưng công tác bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể vẫn chỉ dừng lại ở mức quy mô nhỏ lẻ, chưa có sức lan tỏa, lôi cuốn cả cộng đồng cùng tham gia.

Theo ông Huyến, để các giá trị văn hóa phi vật thể đứng vững trong lòng người dân các địa phương cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân hiểu được những giá trị to lớn của di sản văn hóa phi vật thể; tiến hành sưu tầm, nghiên cứu, lưu giữ bằng sách, đĩa, chụp ảnh, ghi âm, quay phim… để làm tư liệu. Cũng như di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể phải được trả về với cộng đồng, bản thân nó phải sống, tồn tại được trong nhịp sống hiện đại hôm nay. Để làm được điều đó các địa phương cần đưa di sản vào dạy, giới thiệu ở trường học như dân ca đã từng làm. Tổ chức các cuộc thi sáng tác lời mới, làn điệu mới trong nhân dân và học sinh, tạo một phong trào sáng tác mang tính quần chúng. Phát triển hơn nữa các CLB dân ca, dân nhạc, dân vũ và các địa phương cần có chính sách động viên, khuyến khích để các CLB hoạt động. Mỗi địa phương phải xác định được di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc nhất của mình là gì để có định hướng bảo tồn, gìn giữ, phát huy cụ thể chứ không dàn trải, chung chung.

Nguyễn Đạt


0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1