GMT+7
Trang chủ / Chuyên mục khác / 990 năm Danh xưng Thanh Hóa

Khi hiện vật cất lời sự sống

Đăng lúc: 08/05/2019 12:00 (GMT+7)

- Cái tên triển lãm “Thanh Hóa xưa và nay” dễ cho người ta cảm giác so sánh, song không phải xem cái nào hơn kém, mà chủ yếu là để chúng ta hình dung hai mảng xưa - nay, quá khứ và hiện tại, sự nuối tiếc và niềm hy vọng và có dịp nhìn lại một chặng đường đổi thay của một mảnh đất. Nhiều người cho rằng mảnh đất này đang hồi sinh, nhưng với tôi, mảnh đất xứ Thanh chưa khi nào lụi tàn, hoang phế, con người nơi đây đang từng ngày giữ gìn truyền thống và nâng cao đời sống.

Màu thời gian

Cảm xúc đầu tiên là ai cũng muốn tìm hiểu về một thời kỳ đã qua, thời kỳ mà chúng tôi chủ yếu nghe qua câu nói của ba mẹ mình: Ngày xưa khổ lắm, ngày xưa thế nọ thế kia, ngày xưa nào có cơm mà ăn... Và thực sự đến với triển lãm này, hơn bất kể mọi câu chuyện, tự thân các hiện vật đã cất lời hồn nhiên và chân thật.

Đến gian trưng bày của huyện Cẩm Thủy, ngoài việc hiểu thêm bảo vật quốc gia, chiếc trống đồng duy nhất ở Việt Nam có tượng con vịt thì người ta thực sự ấn tượng với chiếc sanh đồng 4 quai thời Hậu Lê có đường kính miệng là 93 cm và cao 60 cm. Ngoài ra những hiện vật rất nhỏ như cái mõ làng, mõ trâu, cũng cho chúng ta hình dung về cuộc sống của người dân thời kỳ lấy tập thể làm thước đo và là mục tiêu phát triển.

Gian trưng bày của huyện Quan Hóa, đập vào mắt người xem là hình ảnh những ngôi mộ cổ nằm dưới lòng hồ được tìm thấy khi thủy điện Trung Sơn khởi công. Hàng trăm năm những hiện vật này ngập trong nước. Và cả những hiện vật thời Lê gắn với thống lĩnh quân Lò Khăm Ban cho thấy đây là giai đoạn hưng thịnh của mảnh đất Quan Hóa. Những khẩu súng kíp, súng hỏa mai, bình thường là đồ săn bắn của người dân, nhưng trong thời chiến  là dụng cụ để dân quân Quan Hóa chống Pháp tại các trận địa. Hình ảnh lọ dẫn thuốc vào kíp, túi da bò đựng thuốc đạn được làm rất kín tuy nhỏ nhưng thực sự ấn tượng bởi đó là mồ hôi, là công sức, là sức mạnh của gười dân gìn giữ, bảo tồn và đặc biệt là hồn cốt là câu chuyện một thời gian khó.

Một chiếc váy của người Thổ ở gian hàng huyện Như Xuân, không đẹp sặc sỡ như váy Thái, không kì công như váy Mường, song với đặc trưng của người Thổ sống gần kề người Kinh, việc giữ gìn và bảo tồn những giá trị văn hóa dân tộc Thổ là rất khó. Với sự nỗ lực bảo tồn từ chính quyền đến người dân, vẫn còn có người đam mê tìm hiểu giá trị dân tộc mình, ngày ngày quay tay, dệt những chiếc váy, chiếc áo cho các chàng trai cô gái Thổ mặc vào những ngày lễ.

Đến với không gian thư tàng, lưu trữ văn bản độc đáo quý hiếm liên quan đến Thanh Hóa của Nguyễn Hữu Ngôn, người ta còn có thể xem được gia phả của một thế tộc lớn là gia tộc Nguyễn Đam Hiên ở làng Phượng Đình (Hoằng Anh, Hoằng Hóa), trong đó chỉ riêng trong gia đình ông Nguyễn Đình Khai có tới 9 người con ở hàm giáo sư, tiến sĩ. Hay nhìn 30 tờ báo Xuân của Báo VH&ĐS tôi thực sự rưng rưng. Cầm tờ báo Xuân cách đây trên 30 năm, tôi hiểu được hơn sự phát triển của nơi mình công tác và cũng là sự phát triển của đời sống báo chí hiện nay. Hay trong rất nhiều ấn phẩm quý của Nxb Thanh Hóa, cuốn Mẹ và em của nhà thơ Nguyễn Duy được in năm 1986 vẫn còn được lưu giữ trang trọng. Ai nghĩ rằng một nhà thơ nổi tiếng như Nguyễn Duy khi đời sống bao cấp vừa xóa bỏ, cũng phải bỏ tiền ra để in thơ của mình.

Bức tranh Thanh Hóa hôm nay

Màu thời gian có thể khiến các hiện vật hoen ố, cũ kĩ, nhưng lại phả vào nó hơi thở sự sống một thời đã qua. Nhiều người cho rằng thời gian là kẻ thù của loài người, hóa ra giá trị của thời gian chính là ở việc phả vào hiện vật linh hồn của sự sống. Nghĩ về cái cũ, cái xưa, khiến ngày hôm nay chúng ta có thêm động lực sống và cống hiến.

Quan Hóa ngày nay, kể từ năm 1990 cuộc sống người dân đã khá giả hơn rất nhiều, điện đường trường trạm gần như được  phủ sóng, đến nay chỉ còn 1-2 bản chưa có điện, đường nhựa đường bê tông đã vào đến 100% các xã, cuộc sống của người dân không còn cảnh đói hay ăn sắn qua bữa. Đặc biệt, hiện nay Quan Hóa có 3 công trình thủy điện lớn là Trung Sơn, Thành Sơn và Hồi Xuân, đã đóng góp cho sự thay đổi bộ mặt của các địa phương, công trình đến đâu thì nhân dân ở đó biết làm ăn, biết buôn bán. Ông Cao Bằng Nghĩa - đã dành cả cuộc đời trăn trở, dành dụm, tìm kiếm những cổ vật. Ông chia sẻ: Tôi có kha khá hiện vật, tiếc rằng tôi không phải con nhà giàu, để có thể mua những gì mình muốn. Đến nay tuy tuổi khá cao, nhưng ông vẫn ao ước mở gian triển lãm tư nhân, để sau này con cháu nhìn vào hiện vật, còn biết được những câu chuyện xưa.

 IMG_4390.jpg

Gian trưng bày của huyện Quan Sơn. (Ảnh: K.H)

Như Xuân từ khi đầu tư vào công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, với những di tích như thác Đồng Quan, thác Cổng Trời, chùa thiền tự Yên Cát và đền Chín Gian thì bạn bè gần xa đã biết đến Như Xuân và Như Xuân cũng mới có dịp được giới thiệu với bạn bè truyền thống và văn hóa quê mình. Người dân nơi đây đã biết làm du lịch cộng đồng, biết tạo dựng trang trại và kinh doanh buôn bán.

Huyện Cẩm Thủy mang đến triển lãm clip dài hơn 28 phút cho người xem một cái nhìn khá toàn diện Cẩm Thủy xưa trong giai đoạn trước chống Mỹ và thời đổi mới. Cùng với sự phát triển của tỉnh và của đất nước các công trình văn hóa, phát triển kinh tế đặc biệt phát triển giao thông, các hoạt động phát triển đời sống xây dựng nông thôn mới đã trở thành phong trào thi đua trong toàn huyện. Đặc biệt khu du lịch suối cá Cẩm Lương hàng năm thu hút nhiều du khách tới tham quan.

Thế hệ chúng tôi ngày hôm nay hầu hết muốn tìm hiểu cái gì đều có công cụ google search, những bài lẻ tẻ, những ý kiến trái chiều, những thông tin chẳng thể kiểm chứng về độ chân thật. Đến triển lãm này, trong một không gian lớn, chúng tôi đã có thể nhìn một cách khá toàn diện về bức tranh xứ Thanh xưa và nay. Đặc biệt là mảng xưa dù bị chìm ẩn, khỏa lấp thì nay có điều kiện phô ra.

Nói như ông Hoàng Tuấn Liêm: Tôi bỏ hết mọi việc, giành hơn hai tháng để làm theo đúng ý tưởng, rồi đưa hiện vật ra lau chùi, trưng bày. Thế mới hiểu cuộc chơi nào cũng lắm công phu, xuyên qua quá khứ để đến hiện tại chẳng bao giờ là dễ dàng. Cái được nhất của triển lãm Thanh Hóa xưa và nay là để thế hệ trẻ hiểu hơn đời sống sinh hoạt và những giá trị văn hóa của mỗi vùng đất, đồng thời càng tự hào hơn sự nỗ lực vượt khó, sự gìn giữ truyền thống để dựng xây cuộc sống tươi đẹp hơn.

P.V

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1