GMT+7
Trang chủ / Chân dung cuộc sống

Nhà nghiên cứu Cao Sơn Hải với tuyển tập “Văn hóa dân gian Mường Thanh Hóa”

Đăng lúc: 10/08/2018 16:00 (GMT+7)

- Là người con của dân tộc Mường, sinh ra và lớn lên trên quê hương Thanh Hóa, nhà nghiên cứu Cao Sơn Hải đã dày công thu thập tư liệu, đối sánh kết quả của các bậc tiền bối, tìm cho mình hướng đi riêng để nghiên cứu và giới thiệu nét đẹp văn hóa của dân tộc Mường - nơi sinh thành nuôi dưỡng ông - để ngoài việc làm rạng rỡ quê hương, dân tộc ông còn giúp độc giả hiểu thêm về văn hóa dân tộc Mường và thuận lợi trên bước đường nghiên cứu.

Với những thành  tựu đã đạt được, năm 2017 ông đã được Nxb Thanh Hóa tuyển chọn và xuất bản tuyển tập “Văn hóa dân gian Mường Thanh Hóa”.

Với trên 1.400 trang sách, ông đã đem đến cho bạn đọc trong, ngoài tỉnh nhiều tri thức của người Mường, trong đó gồm nhiều thể loại. Từ thành ngữ, tục ngữ rồi những tác phẩm truyện kể, truyện thơ như Út Lót Hồi Liêu, Nàng Nga Hai Mối, Nàng Ờm chàng Bồng Hương... đến những lễ tục trong vòng đời một con người, những bài ca trong đám cưới và những luật tục bất thành văn trong xã hội Mường xưa nhưng vẫn được con người thực hiện một cách nghiêm ngặt.

 bia Van hoa dan gian Muong TH (3).jpg

Đối với tín ngưỡng, phong tục (còn có thể gọi là sinh hoạt văn hóa tinh thần) của dân tộc Mường, nhà nghiên cứu Cao Sơn Hải rất coi trọng Lễ tục vòng đời người vì ở đó không chỉ phản ánh các lễ tục bình thường mà còn ẩn chứa nhân sinh quan của người dân nơi đây. Đứa trẻ khi mới sinh ra không chỉ được cha, mẹ, ông bà nội, ngoại “nâng như nâng trứng” mà đến lúc 1 hoặc 2 tuổi còn được ông bà ngoại và gia đình tập trung làm vía. Rồi, cái vòng đời ấy, con người ta khi về già tuổi cao sức yếu lại được con trai, gái, dâu, rể tổ chức làm lễ Kéo si kéo sanh để xin kéo dài tuổi thọ và tăng thêm sức khỏe. Đây là một tục lệ tốt đẹp, không chỉ thể hiện lòng hiếu thảo của con cái với cha  mẹ mà còn giúp cho người già cả, ốm yếu có sự phấn khởi, vững tin vào số phận của mình gắng lên ăn uống mà khỏe lại. Nét đẹp văn hóa đó không chỉ là điểm sáng trong văn hóa Mường mà còn đáng để các dân tộc anh em học tập.

Trong Luật tục Mường, nhà nghiên cứu Cao Sơn Hải đã giới thiệu với bạn đọc về rất nhiều “Luật bất thành văn” (vì người Mường không có chữ viết) về các lĩnh vực trong cuộc sống như: Luật sử dụng đất đai, luật thừa kế tài sản, luật về quyền và nghĩa vụ nhà Lang... Qua kết quả nghiên cứu, ông Cao Sơn Hải cho chúng ta thấy rằng luật tục của người Mường tồn tại qua hai hình thức: Bằng lời nói không có vần và có vần. Khi truyền đạt luật tục không có vần thường thể hiện như lời khuyên răn, chỉ bảo: Không được ăn cắp của người khác; Mùa sinh nở của thú rừng không được săn bắn; hay khi nói về việc thừa kế của con trai đối với tài sản của cha Luật tục Mường có câu: Ruộng cha con cày/ Chiếu cha con ngồi...

Riêng phần thành ngữ và tục ngữ Mường nhà nghiên cứu Cao Sơn Hải đã tập hợp và giới thiệu với độc giả phần tinh túy nhất của trí tuệ dân gian Mường, sự đúc kết kinh nghiệm về các  lĩnh vực trong cuộc sống từ dự đoán thời tiết “Mây vẩy cá thì mưa, đường  bừa thì cạn/ Vỡ tổ kiến ngứa trời mưa sắp đến...”, kinh nghiệm sản xuất “Đan chài ăn cá, đóng ná ăn chim/ Ăn lúa giống sống cũng như chết/ Chiêm gặt non, mùa gặt vàng...”, đến kinh nghiệm ứng xử trong cộng đồng như: “Siêng năng mới giàu, cơ cầu mới có/ Khách đến nhà không mắng chó, khách đến ngõ không rủa mèo/ Ra mắt rể lúc thả trâu, đưa dâu lúc sẩm tối”. Làm cho thế hệ trẻ hôm nay vẫn luôn thấy mới mẻ và hấp dẫn.

Nghiên cứu giới thiệu về văn học của người Mường, nhà nghiên cứu Cao Sơn Hải không chỉ giới thiệu phần văn bản lưu truyền tại các vùng miền của người Mường mà còn thể hiện sâu sắc quan điểm của người nghiên cứu, giới thiệu đến bạn đọc lối ứng xử tình  nghĩa yêu trẻ, kính già “Trẻ đùi gà, người già mâm cơm chén rượu”; ca ngợi tình yêu đôi lứa, những mối tình thủy chung đời đời bất diệt của cuộc đấu tranh không lùi bước giữa người nông dân với chế độ lang đạo. Chuyện nàng Ờm chàng Bồng Hương là một cuộc đấu tranh không mệt mỏi với sự tham lam, thói lật lọng của người nông dân với những Lang Đạo có quyền thế trong vùng. Bên trong câu chuyện tình cảm động ấy là cả một sự phản kháng mạnh mẽ của người dân lao động đối với thói lật lọng, sự bất công mà tầng lớp thống trị giàu có đã đem đến cho họ. Không chỉ có thế, tác phẩm còn cho bạn đọc cảm nhận được khát vọng chính đáng về một tình yêu tự do, hôn nhân tự nguyện và hạnh phúc lứa đôi. Chuyện thơ Nàng Ờm chàng Bồng Hương đồng thời cũng là cuộc đấu tranh chống áp bức bóc lột, chống lại tập tục nặng nề: “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”, chống lại thói lật lọng, sự bất công của những kẻ giàu có, quyền hành làm cho bao lứa đôi tan vỡ, bao cảnh đời cơ cực mà chỉ đến khi Đảng CSVN ra đời lãnh đạo nhân dân ta làm cách mạng, xóa bỏ những áp bức bất công, cuộc sống của nhân dân mới được cải thiện.

Đặc biệt là tất cả các tác phẩm văn học dân gian Mường từ thành ngữ, tục ngữ đến truyện kể, truyện thơ đều được nhà nghiên cứu trình bày bằng song ngữ Mường - Việt. Việc làm này không chỉ giúp cho tác phẩm được phổ biến đến bạn đọc rộng rãi hơn mà còn thiết thực góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian Mường trong kho tàng văn hóa truyền thống của dân tộc.

Trần Thị Liên

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1