GMT+7
Trang chủ / Chân dung cuộc sống

Nhà giáo Nguyễn Xuân Dương - tấm gương sáng về nhân cách

Đăng lúc: 02/11/2018 08:00 (GMT+7)

- Thấy tôi có ý muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hoá - lịch sử, về đạo học xưa, đặc biệt về văn học Pháp, cố nhà giáo Lê Ngọc Thạch dạy Vật lý Trường Chuyên Lam Sơn lúc sinh thời có lần hẹn tôi tới thăm người thông tuệ vấn đề này ở xứ ta - Nhà giáo Nguyễn Xuân Dương.

Chưa kịp tới thăm thì một hôm anh Thạch cùng thầy Dương đến tôi tại gian nhà tập thể rộng chừng 15 mét vuông. Lúc ấy thầy đã ngoài 70, dáng khỏe khoắn đôi mắt sáng và hiền. Thầy đặt cái mũ vải xuống cạnh bàn rồi cầm tay tôi bằng đôi bàn tay mềm mại ấm áp. Chỉ đáng tuổi con cháu, cử chỉ của thầy làm tôi ái ngại y như các thầy dạy tôi hồi nhỏ tại quê. Có lẽ khuôn vàng thước ngọc đã lập trình cùng những khúc riêng tư đầy ám ảnh đã cho ra một tâm thế giữ dành khuôn mẫu là vậy. Thì ra thầy Dương muốn nhờ tôi dạy thêm môn Hóa cho Thủy, cháu ngoại. Chỉ có một việc như vậy mà thầy cất công đến tận nhà tôi.

Cũng từ lần gặp đó, tôi được nghe anh Thạch kể, sau khi đậu tú tài phần thứ nhất, thầy Nguyễn Xuân Dương học trường Anbe Xaro và chỉ sau vài tuần thầy được chuyển sang học trường Bưởi và đậu tú tài triết học tại đây. Năm 1945, thầy được điều động về dạy văn học tại trường Collège Đào Duy Từ được ít lâu chuyển sang ngành tư pháp, làm Chánh Văn phòng Tòa Thượng thẩm Trung Bộ. Từ 1950 thầy lại được điều chuyển về nghành giáo dục gắn bó với các trường cấp 2 Hoằng Hóa, Hậu Lộc hơn 30 năm. Lúc đã hưu thầy vẫn được mời dạy tiếng Pháp cho trường Dòng thuộc Toà Giám mục địa phận Thanh Hóa, Trường Đại học Hồng Đức, và tham gia Ban nghiên cứu lí luận của Hội VHNT tỉnh.

 Nguyễn Xuân Dương.jpg

Nhà giáo Nguyễn Xuân Dương thời trẻ (ký hoạ của hoạ sỹ Phạm Viết Song)

Mùa đông năm Quý Tỵ đến sớm trong tiết trời se lạnh, vào buổi sáng tôi tới thăm thầy Nguyễn Xuân Dương tại 66 Trần Cao Vân - TP Thanh Hoá. Thầy sống cùng gia đình con trai cả, bác sỹ Nguyễn Xuân Uyên. Hôm đó, con trai thứ Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Tế cũng từ Sài Gòn về thăm thầy cô. Tôi được thầy tiếp tại phòng riêng ở gác hai. Một gian phòng nhỏ đầy sách có chiếc radio cũ đặt cạnh tivi màu, màn hình nhỏ nhưng khá nét. Hai tấm bằng Huân chương kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ của Chủ tịch nước tặng thầy được đặt trong tủ kính. Phía trên có ảnh của các cụ thân sinh. Sau đó, tôi được người bạn tặng cuốn Lần giở trước đèn của thầy Nguyễn Xuân Dương, do Nxb Thông tin và Truyền thông ấn hành năm 2011. Lặng lẽ trước từng con chữ của gần 300 trang sách với nhiều vấn đề về tư tưởng, thơ ca, văn hóa. Từ những luận bàn về các danh nhân trong lịch sử nước nhà có nguồn gốc xứ Thanh: Minh Mạng, vị vua thông minh hiếu học, cá tính mạnh mẽ; thi sỹ/nhà vua Lê Thánh Tông với ý thức trách nhiệm lớn lao của bậc đế vương cùng tấm lòng nhân ái đối với mọi tầng lớp nhân dân đến những vần thơ về cảnh sắc đất nước đẹp như gấm hoa của chúa Trịnh Sâm; người học trò nghèo Đào Duy Từ chí lớn, giúp chúa Nguyễn trong việc nội trị ngoại giao, phòng thủ đất nước. Những việc tưởng như bé nhỏ: Tản mạn quanh chén trà, Lễ hội đền Lê, Chuyện ngày xuân với từng con vật trong 12 con giáp đến những vấn đề triết học to lớn, phức tạp như Khổng giáo, Phật giáo đã được tác giả luận bàn trong hai bài viết Đại quan về nội dung học thuyết của Khổng Tử, Đôi nét về nguồn gốc và giáo lý đạo Phật.

Ngoài Lần giở trước đèn, thầy Nguyễn Xuân Dương đã hoàn thành 13 tác phẩm thuộc nhiều thể loại: Khảo cứu, ký sự, biên soạn, dịch thuật. Tiêu biểu trong số đó phải kể đến: Hai cuốn dịch chung từ nguyên bản tiếng Pháp Bí mật thành Pari của Eugène Sue, tỉnh Thanh Hóa của Giáo sư Charles Robequain và Những tác giả tiêu biểu của nền văn học Pháp thế kỷ 18 - 19, Những truyện cổ tích nổi tiếng thế giới.

Có thể nói, thầy Nguyễn Xuân Dương là nhà nghiên cứu văn hoá, nhà khảo cứu và lí luận văn học, dịch giả kính trọng, là tấm gương sáng về nhân cách của vùng đất xứ Thanh.

Hôm gặp thầy, tôi mạnh dạn:

- Thưa thầy, lấy tên Lần giở trước đèn cho tập sách, có phải thầy đã rất tâm đắc với câu thơ Cảo thơm lần giở trước đèn của cụ Nguyễn Du không ạ?

- Vâng! Thầy gật đầu đôi mắt ánh lên nụ cười hiền hậu. Thầy ân cần nói thêm: Cũng như mọi người dân Việt, tôi yêu thích Truyện Kiều và kính trọng thi hào bậc nhất nước Nam ta. Tên tập sách còn gợi nhớ kỷ niệm một thời của tôi.

Như có tiếng vọng từ thẳm sâu kí ức, thầy kể giọng trầm hẳn xuống, đầu những năm 50 thế kỷ trước, thầy chuyển về ngành giáo dục làm Hiệu trưởng Trường cấp 2 Hoằng Hóa - cả huyện khi đó chỉ có một trường cấp 2 - gia đình sống ở làng Dư Khánh, xã Hoằng Đạo, cách quê làng Nguyệt Viên chừng tám cây số, còn trường thì đặt ở Bút Sơn. Dân làng cho đất, giúp làm nhà. Về sau khi cán bộ, giáo viên dùng chế độ tem phiếu lương thực, vợ con thầy cũng được Nhà nước cho hưởng theo quy định. Có lần phụ huynh lấy lương thực hộ thầy, họ đã thay ngô sắn bằng gạo. Lớp học thời ấy vào ban đêm. Học sinh đi học mang theo tấm ván làm mặt bàn, kèm theo các thanh gỗ ghép thành ba chân để có thể gấp lại cho gọn, ngọn đèn thắp sáng bằng dầu hỏa, bóng đèn bằng vỏ chai đã cắt đáy, gọi là đèn chai. Ngoài công việc hiệu trưởng, mỗi tuần thầy dành ba tiết dạy văn cho học sinh cuối cấp. Những bài giảng về Truyện Kiều của thầy có sức vang động đến học sinh và người dân trong vùng. Công đoàn trường có bận muốn chuyển giờ giảng Kiều của thầy sang buổi khác để khỏi phân tâm bà con khi hội họp. Lúc ấy cuộc chống Pháp đang vào hồi quyết liệt, tâm sức mọi người phải dành cho kháng chiến, thầy là con gia đình có nguồn gốc quan lại nên việc giảng dạy càng phải giữ gìn, thận trọng. Bài giảng Kiều dưới ánh đèn chai và Lần giở trước đèn tên tập sách có được sự tương tác là vậy.

GS. NGND Đinh Xuân Lâm, người bạn  học thời Colège Thanh Hóa trong lời giới thiệu tập sách Lần giở trước đèn có đoạn viết: “Khi tôi vào học năm thứ nhất (1937) thì anh Dương đã học năm thứ 2, tuy cách nhau chỉ một lớp nhưng anh đã chững chạc lắm rồi, đầu tóc dưỡng rẽ luôn ngay ngắn, chân đi guốc, áo dài theo mùa, khi vải cát bá trắng, lúc lại vải the lương”.

Nhớ về thầy, tôi nhớ đến hình ảnh thầy khi gần trăm tuổi, thanh cao dáng hạc trong bộ pijama màu trắng kẻ sọc xanh dịu, giọng nói cùng bước đi thật nhẹ. Đón hoặc tiễn khách đến thăm thầy ra tận cửa cầm tay nét lễ nghi của đạo học vẫn dường như không chịu vơi đi.

Mỗi khi nghĩ về thầy, về nhiều trí thức cùng thời có trí tuệ mẫn tiệp, cuộc sống lặng lẽ nơi thôn dã, tôi lại liên tưởng tới những loài cây quý lá tươi xanh, sắc hoa đỏ mặn mà luôn toả hương và mang đến cho vùng đất sự an lành. Những loài cây ấy luôn sống bình dị và gợi cho ta vẻ đẹp thuần hậu về PHÚC LỘC TRƯỜNG THỌ.

Lê Vạn Quỳnh

0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
1