GMT+7
Trang chủ / Chân dung cuộc sống

Người giữ ‘hồn’ tranh thờ của người Dao

Đăng lúc: 01/11/2017 16:00 (GMT+7)

- (VH&ĐS) Tục thờ tranh được đồng bào Dao xứ Thanh nói riêng, cả nước nói chung bảo tồn từ bao đời nay và tạo nên nét văn hóa đặc sắc. Trong lễ Cấp sắc, Tết nhảy, tạ mả, đám ma… đều phải có bộ tranh thờ, treo ở nơi trang trọng để hành lễ. Tuy nhiên, người biết vẽ tranh và được người Dao tín nhiệm mua tranh thì rất hiếm.

Đi tìm “nghệ nhân” vẽ tranh

Điều góp phần làm nên cốt lõi, giá trị văn hóa tinh thần của người Dao chính là những bộ tranh thờ, nếu thiếu thì không thể tổ chức bất cứ nghi lễ nào. Người duy nhất ở Thanh Hóa biết vẽ tranh thờ của đồng bào Dao chính là “nghệ nhân” Triệu Hùng Cường ở thôn Thạch An, xã Cẩm Liên, huyện Cẩm Thủy.

Tôi đem theo trí tò mò, mong mỏi được hiểu hơn về phong tục, tập quán của người Dao Quần chẹt Thanh Hóa, về người duy nhất gìn giữ nghề vẽ tranh thờ, tìm đường đến thôn Thạch An. Đây là thôn người Dao duy nhất của xã Cẩm Liên với gần 200 hộ dân sinh sống. Khác với sự mường tượng của tôi về “thầy vẽ tranh thờ của người Dao”, ông Cường còn khá trẻ so với độ tuổi, pha chút thư sinh với cặp kính trắng, dáng người cao ráo, trắng trẻo. Hôm tôi đến, ông đang mải muốt hoàn thành bộ tranh cho khách. Căn phòng nhỏ với 2 bộ bàn ghế để đồ dùng vẽ tranh, trên tường treo rất nhiều bộ tranh theo lối vẽ dân gian, màu sắc sặc sỡ. Ông giới thiệu đó chính là những bộ tranh thờ cúng quan trọng trong nghi lễ của đồng bào Dao, mà nếu không có thì “chịu” không làm gì được.

Với năng khiếu bẩm sinh về hội họa, cùng mong mỏi lưu giữ nét văn hóa độc đáo của người Dao Thanh Hóa, ông Cường đã học hỏi và vẽ tranh thờ được 8 năm. Ông cho biết, hiện nay người biết vẽ tranh thờ trong đồng bào Dao không chỉ riêng Thanh Hóa mà các tỉnh khác cũng khá hiếm. Từ xưa đến nay, đồng bào Dao Quần chẹt Thanh Hóa đều phải lặn lội ra Thái Nguyên, Hà Đông để tìm thầy vẽ tranh. Theo quan niệm của người Dao, bức tranh thờ phải đẹp và được vẽ bởi người có uy tín. Bởi bộ tranh thể hiện sự trang trọng, uy tín và mang lại may mắn cho gia chủ.

Tranh thờ trong nghi lễ người Dao đã có từ rất lâu đời. Tranh vẽ xong phải làm lễ khai quang, rồi cất đi bao giờ có việc mới đem ra treo. Nên hiện nay trong gia đình người Dao Quần chẹt Thanh Hóa còn giữ những bộ tranh hàng trăm năm. Mỗi gia đình người Dao có ít nhất một bộ tranh thờ trong số các bộ tranh: Sò Phản, Hành xư, Tam Thanh Đại đường. Trong đó bộ Tam Thanh Đại đường là quan trọng hơn cả, góp phần thực hiện trong nghi lễ Cấp Sắc, Tết nhảy, đám ma tươi, ma khô… Họ quan niệm chỉ thờ tranh vẽ, không thờ tranh in và phải là người có uy tín, được thầy truyền dạy thì bộ tranh mới có giá trị về mặt tâm linh.

 Ông Triệu Hùng Cường giới thiệu bộ tranh Tam Thanh Đại đường, mất 40 ngày mới hoàn thiện.jpg

Ông Triệu Hùng Cường giới thiệu bộ tranh Tam Thanh Đại đường, mất 40 ngày mới hoàn thiện.

Miệt mài giữ gìn sắc thái văn hóa

Theo ông Cường, những bức tranh thờ thể hiện quan niệm của người Dao về vũ trụ, triết lý và mối quan hệ giữa cuộc sống với con người và vạn vật. Trong đó bảo trợ cuộc sống của con người là 3 vị thần (còn gọi là Tam thanh) gồm: Nguyên thủy thiên tôn - Ngọc thanh (thần cai quản trên trời); Linh bảo thiên tôn - Thượng thanh (thần cai quản trần gian); đạo đức thiên tôn - Thái thanh (thần cai quản âm phủ). Trong 3 vị này, Ngọc thanh có vị trí cao hơn cả. Tam thanh luôn giữ vị trí trung tâm trong các bộ tranh người Dao.

Chất liệu sử dụng vẽ tranh là tấm giấy dó tùy theo kích cỡ bức tranh, sau đó dùng keo da trâu (da trâu khô nấu lên thành keo) làm chất kết dính. Keo da trâu còn được pha với nước hòa cùng bột màu để vẽ tranh, giúp giữ được màu sắc tươi tắn mà không phai. Tranh thờ được vẽ theo kiểu tranh dân gian với nét tả thực, các vị thần có vẻ mặt khác nhau nhưng đều mang nét oai nghiêm.

Trong số bộ tranh trong nghi lễ thờ cúng của đồng bào Dao, thì bộ Tam Thanh Đại đường rất quan trọng, là hồn cốt trong thực hiện nghi lễ Cấp sắc, Tết nhảy, tạ mả, đám ma… Chính vì vậy, bộ tranh thờ này được nhiều người đặt vẽ nhất. Bộ Tam Thanh Đại đường gồm 17 bức, gồm 12 bức to, 4 bức nhỏ gọi là Tứ phủ và 1 bức binh lính 120 quân, hoàn thiện bộ tranh phải mất 40 ngày.

Với ông Cường vẽ tranh không chỉ là năng khiếu mà còn cần sự chăm chỉ, miệt mài và tình yêu nghề, với mong muốn giữ gìn bản sắc văn hóa người Dao. Tranh của ông không chỉ được đồng bào Dao Thanh Hóa đón nhận mà các tỉnh Thái Nguyên, Yên Bái, Sơn La…cũng mời ông vẽ tranh.

Hiện nay, ông Cường mong muốn được truyền lại nghề vẽ tranh thờ cho con trai của mình - anh Triệu Hải Chi. Bởi anh Chi cũng là người đắc lực trong việc giúp ông hoàn thiện các bộ tranh.

Ông Triệu Hùng Sơn, người dân ở thôn Thạch An, xã Cẩm Liên chia sẻ: Đồng bào Dao quan niệm tranh chính là cái hồn làm nên phong tục, tập quán của mình. Nếu thiếu đi những bức tranh thờ cúng là đồng bào Dao không thể thực hiện được những nghi thức trong lễ, tết như Cấp Sắc, Tết Nhảy, tạ mả, đám ma tươi, đám ma khô… và chúng tôi mong muốn nghề vẽ tranh nếu được các cấp, các ngành quan tâm bảo tồn, gìn giữ, là vốn văn hóa truyền thống đáng quý của đồng bào Dao.

Tranh thờ của người Dao không chỉ là tín ngưỡng mà còn là niềm tin, là cách lý giải của con người về vũ trụ. Việc vẽ tranh thờ và sử dụng tranh thờ là một nét đẹp văn hóa tâm linh độc đáo trong đời sống tin thần của đồng bào Dao. Ông Triệu Hùng Cường đã và đang góp phần quan trọng gìn giữ nét đẹp văn hóa của đồng bào Dao Quần chẹt xứ Thanh.

Ngọc Huấn


0 Bình luận
Ý kiến bạn đọc
4

Dự báo thời tiết Thanh Hóa