Tổng biên tập
LÊ VĂN NAM
Dự báo thời tiết Thanh Hóa

Di sản văn hóa biển đảo tỉnh Thanh Hóa, nguồn lực để phát triển du lịch

Đăng lúc: 10:00:00 07/05/2017 (GMT+7)

(tiếp theo và hết)

Do điều kiện sống phụ thuộc vào biển để khai thác hải sản phục vụ cuộc sống, vì vậy cư dân biển luôn có niềm tin vào những lực lượng của tự nhiên trợ giúp họ trong cuộc mưu sinh, chính vì vậy mà tục thờ cá Ông ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng tâm linh của họ. Những đền thờ cá Ông có ở tỉnh Thanh, đó là: Ngư Lộc, Đa Lộc - Hậu Lộc, Hoàng Trường - Hoằng Hóa, phường Trung Sơn - phường Trường Sơn - thành phố Sầm Sơn, Quảng Nham - Quảng Xương, Hải Thanh - Tĩnh Gia. Cùng với các tín ngưỡng trên, ngư dân ven biển cho đến nay vẫn duy trì các phong tục như: sinh đẻ, cưới xin, mưa chay, các lễ tiết trong năm: tết Nguyên đán, tết Thanh minh, tết mồng năm, rằm tháng bảy, tết Trung thu, Chạp mộ,... vừa mang những nét chung của cư dân Việt, vừa mang đậm sắc thái của cư dân biển.

Lễ hội tôn vinh và phụng thờ các vị thần biển thường diễn ra vào mùa xuân và mùa thu với  nhiều nội dung và hình thức phong phú: Lễ hội Mai An Tiêm tưởng nhớ công lao người mở đất, chinh phục đảo hoang; lễ hội cầu Ngư ở Nga Bạch (Nga Sơn); Ngư Lộc (Hậu Lộc), Quảng Tiến (Sầm Sơn); Quảng Nham (Quảng Xương); Hải Thanh, Hải Bình (Tĩnh Gia)... cầu cho mưa thuận gió hòa, biển nhiều tôm cá; lễ hội tưởng nhớ Bà Triều - Bà Tổ nghề dệt xăm súc ở làng Triều Dương, Quảng Tiến (Sầm Sơn); lễ hội nghênh rước, tôn vinh các vị thần linh tổng Lương Niệm gắn với lệ tục thi bánh chưng, bánh dày dâng thần Độc Cước; lễ hội đền Quang Trung: Quảng Nham (Quảng Xương); Hải Thanh, Biện Sơn (Tĩnh Gia)... nhớ ơn vua Quang Trung đánh tan quân giặc; lễ hội Tứ vị Thánh nương ở Lạch Sung, Ngư Lộc, Lạch Ghép, Lạch Trào, Lạch Bạng... tạ ơn các vị thần linh chở che và giúp họ đánh bắt được nhiều tôm cá cầu sóng yên biển lặng, chở che, bảo hộ cho những người mưu sinh trên sông nước mỗi khi ra khơi vào lộng, giúp đỡ những thương thuyền buôn bán ngược xuôi.

Di sản văn hóa của cư dân biển đảo tỉnh Thanh bao hàm nhiều giá trị như giá trị lịch sử, cố kết cộng đồng, giá trị đạo đức thẩm mỹ, giá trị văn hoá nghệ thuật và giá trị ứng xử với tự nhiên.

Qua những truyền thuyết và câu chuyện về thần Độc Cước, về Mai An Tiêm khai phá đảo hoang, Bà Triều dạy dân làm nghề dệt ngư cụ đánh cá... những bài hát dân ca, ca dao tục ngữ được người dân biển trao truyền, những con người có tên và không tên, những địa danh miền duyên hải và đảo Mê, đảo Nẹ, bán đảo Nghi Sơn... chính là tấm gương phản chiếu lịch sử hình thành vùng đất, vùng biển, tộc người, phương thức sống và đấu tranh, vật lộn với biển cả khắc nghiệt để trụ vững và tồn tại của những ngư dân Thanh Hoá trong suốt chiều dài lịch sử gắn liền với công cuộc dựng nước và bảo vệ non nước, biển trời thân yêu của đất nước.

Di sản văn hóa biển xứ Thanh có ý nghĩa nhân văn sâu sắc và sự cố kết cộng đồng bền chặt. Mối dây liên kết bền chặt đó được thể hiện trong công việc thường ngày việc đẩy thuyền cho thuyền rời bến, ru con, đối đáp nam nữ... trong quan hệ giữa chủ thuyền với ”trai bạn thuyền”, giữa chủ đò và các trai đò. Trong hành trình ra khơi vào lộng, mỗi khi thuyền, bè mảng mắc cạn thì tiếng hò là hiệu lệnh để mọi người hợp sức đưa thuyền bè vượt qua sóng ngầm, vực xoáy về bến an toàn. Mối dây liên kết ấy còn biểu hiện trong căng buồm ra khơi, kéo lưới đánh bắt cá... cần phải có sự hợp lực của mọi người, là sự  cộng sức của các tay chèo trong các cuộc bơi chải, đua thuyền... Từ câu xướng, lời xô, một người xướng, nhiều người đáp... tất cả hợp thành và bùng lên ngọn lửa, nhân lên sức mạnh đoàn kết muôn người và cả cộng đồng để vượt qua gian khó, làm cho cuộc sống của những người dân biển ngày càng tốt đẹp hơn.

Di sản văn hóa biển Thanh Hoá luôn hướng về cội nguồn dân tộc, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây”, tri ân công đức đối với những người đã có công bảo vệ, dựng xây đất nước, quê hương. Di sản văn hóa biển Thanh Hoá kết tinh thành những giá trị đạo đức, nhân văn cao cả, biểu hiện trong cách sống, thế ứng xử giữa con người với con người, giữa con người với  biển khơi.

Giá trị của di sản văn hóa biển Thanh Hoá thể hiện trong cuộc sống, sinh hoạt và các nghi thức biểu đạt  mang tính nghệ thuật như: lễ hội, diễn xướng, trò chơi... những hình thức tế lễ, hát thờ thần, hát ca trong hội hè... là môi trường thuận lợi để nảy sinh, sáng tạo và trao truyền những giá trị nghệ thuật dân gian đặc sắc. Hát thờ thần, hát giáo chân sào, hát kết hợp với múa,.. là hình thức hát nghi lễ thường gặp trong mỗi dịp tế lễ thần linh. Trong lễ hội còn có hát tuồng, hò biển và hò sông nước, hát đối đáp nam nữ; các trò chơi tài khéo: đua thuyền, lắc thúng, đấu vật, đi cà kheo, câu mực, đánh tủm, đan lưới,... diễn ra sôi động, đó là một “sân khấu” có quy mô lớn, không gian rộng mở, mọi người đều tham gia sáng tạo, biểu diễn và hưởng thụ văn hóa bình đẳng, cùng nhân lên niềm vui cộng cảm, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần, vừa có chức năng giải trí, giáo dục và thẩm mỹ góp phần xây dựng con người ngày càng hoàn thiện về thể chất và tâm hồn.

Di sản văn hóa biển tỉnh Thanh thể hiện thế ứng xử của con người với tự nhiên và xã hội, qua đó dần hình thành nên những giá trị giúp con người giao tiếp, ứng xử với thế giới xung quanh theo hướng có lợi và nhân văn.

Cư dân các làng biển tự bao đời dấn thân trong môi trường sóng nước, họ coi “biển khơi là mẹ, cánh buồm là cha”. Họ nhận thức được nguồn lợi lớn lao từ biển mang lại cho cuộc sống của mỗi con người. Qua trải nghiệm họ dần tích lũy được những kinh nghiệm quý giá trong cuộc mưu sinh và hành trình đầy thử thách cam go trong môi trường sống. Họ quan sát: “Trông trời, trông đất, trông mây/ trông mưa, trông nắng, trông ngày, trông đêm” để rồi tìm ra quy luật của biển trời, sông nước gắng công: Một tần hai tảo sớm hôm/ Con thuyền, tay lưới có ta có mình, để rồi có kết quả tràn đầy: Đi sông gặp đống/ Đi lộng gặp tía.

Di sản văn hóa biển tỉnh Thanh trải qua thời gian đã được kết tinh thành giá trị, phản ánh tâm hồn, nghị lực và khí chất của mỗi con người nơi đầu sóng ngọn gió, trở thành hành trang, động lực giúp cho người biển xứ Thanh vươn tới, xây dựng cuộc sống ngày càng tốt đẹp. Để di sản văn hóa biển tỉnh Thanh trở thành động lực phát triển KT-XH, giúp thêm sức mạnh để ngư dân bám biển làm giàu và bảo vệ chủ quyền biển đảo quê hương, cần phải thực hiện tốt một số giải pháp sau đây:

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cho các cấp, các ngành và những người dân biển thấy rõ tác dụng và giá trị của di sản văn hóa biển đảo để vừa tự hào, vừa sáng tạo, vừa quảng bá những giá trị đó, góp phần bồi dưỡng tâm hồn, bản lĩnh của  những người dân biển tỉnh Thanh hướng tới các giá trị Chân - Thiện - Mỹ.

Nêu cao vai trò trách nhiệm của các cấp ủy Đảng chính quyền, các ban ngành, các tổ chức chính trị xã hội trong việc lãnh chỉ đạo và tổ chức cho quần chúng nhân dân thực hiện công tác bảo tồn và phát huy giá trị đặc sắc của di sản văn hóa biển xứ Thanh phục vụ phát triển KT-XH ở mỗi địa phương, mỗi làng biển, mỗi đội tàu thuyền khai thác hải sản trên ngư trường biển.

Tiếp tục đẩy mạnh công tác sưu tầm khai thác các loại hình di sản văn hóa vật thể và phi vật thể còn tiềm ẩn trong dân gian ở các làng biển. Tổ chức phân loại, nghiên cứu và bảo tồn các loại hình di sản văn hóa biển và lưu giữ một cách tốt nhất. Thường xuyên phổ biến, giới thiệu các giá trị của  di sản văn hóa biển  để mọi người dân có ý thức quý trọng, gìn giữ và lưu truyền những giá trị đó của cha ông ngàn đời xưa để lại.

Tổ chức xuất bản thành các sản phẩm: Sách, ảnh, băng hình, băng tiếng, giới thiệu trên Internet, mở các trang web với các chủ đề để đáp ứng nhu cầu tìm hiểu và thưởng thức các loại hình di sản văn hóa biển cho các đối tượng có nhu cầu đặc biệt là lớp trẻ.

Cần khuyến khích và có chế độ đãi ngộ các nghệ nhân dân gian - lão ngư, chính họ là “báu vật nhân văn sống” để họ không những là người lưu giữ bảo tồn mà còn truyền dạy cho công chúng, đặc biệt là thé hệ trẻ về những tri thức, văn hóa dân gian biển do các thế hệ từ xa xưa để lại.

Đầu tư kinh phí thoả đáng cho việc sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng, phổ biến và quảng bá các loại hình di sản văn hóa biển. Tiếp tục đẩy mạnh công tác xã hội hóa trong việc bảo tồn và phát huy giá trị các loại hình di sản văn hóa biển phục vụ phát triển KT-XH trên địa bàn tỉnh Thanh.

Di sản văn hóa biển Thanh Hóa đã và đang phát huy tốt vai trò và giá trị của nó trong cuộc sống hôm qua, hôm nay và cả mai sau. Bảo tồn, phát huy các giá trị của di sản văn hóa biển là công việc lớn, vừa cấp bách, vừa có ý nghĩa lâu dài. Bên cạnh những thuận lợi to lớn từ sự quan tâm đầu tư, chăm lo về mọi mặt của Ðảng và Nhà nước ta, của Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh cũng như tình cảm và trách nhiệm giữ gìn và phát huy giá trị di sản văn hóa biển đảo của các cấp, các ngành, đồng thời đây cũng là công việc có nhiều khó khăn, đòi hỏi mỗi người dân biển phải quyết tâm và khẩn trương thực hiện. Có như vậy mới giữ gìn và phát huy được giá trị của di sản văn hóa biển Thanh Hoá góp phần làm cho văn hóa biển Việt Nam đa dạng và đặc sắc.

TS. Hoàng Minh Tường

1
0 bình luận
(Bấm vào đây để nhận mã)