GMT+7
  • Tags
  • Chủ đề: Hoàng Tuấn Phổ

Kinh thành Vạn Lại

Kinh thành Vạn Lại

Nhà Lê Trung hưng ở Thanh Hóa, chọn sách Vạn Lại, hương Lam Sơn, căn cứ địa khởi nghĩa núi Lam, để xây dựng kinh đô Nam triều theo cách gọi của sử cũ, đối trọng với Bắc triều (Thăng Long) nơi nhà Mạc tiếp quản.

Tìm hiểu vấn đề ‘Danh xưng Thanh Hóa’ (Kỳ cuối): Đáp số đúng cho bài toán khó

Tìm hiểu vấn đề ‘Danh xưng Thanh Hóa’ (Kỳ cuối): Đáp số đúng cho bài toán khó

(VH&ĐS) Một lần về thăm tỉnh Thanh, nói chuyện với chiến sỹ, đồng bào, cán bộ Thanh Hóa, Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, anh hùng giải phóng các dân tộc áp bức, nhà văn hóa lớn thế giới, ngẫu hứng đọc hai câu thơ: Tỉnh Thanh biển bạc rừng vàng/ Ruộng đồng bát ngát, xóm làng miên man.

Tìm hiểu vấn đề ‘Danh xưng Thanh Hóa’ (Kỳ I): Tên gọi tỉnh Thanh Hóa qua các đời

Tìm hiểu vấn đề ‘Danh xưng Thanh Hóa’ (Kỳ I): Tên gọi tỉnh Thanh Hóa qua các đời

(VH&ĐS) Trong lịch sử đất nước ta, Thanh Hóa là tỉnh dân số đông nhất, cũng là tỉnh nhiều tên gọi nhất. Tên gọi đầu tiên tỉnh ta là bộ Cửu Chân. Các sử sách xưa đều chép: “Hùng Vương lập quốc chia nước làm 15 bộ”. Bộ thời ấy là một đơn vị hành chính thuộc Trung ương. Trong 15 bộ này có tên bộ Cửu Chân. Đầu thế kỷ XV, Nguyễn Trãi soạn sách Dư địa chí cũng ghi 15 bộ như vậy nhưng Nguyễn Thiên Túng chú giải không khỏi bị lúng túng và hai bộ Bình Văn, Cửu Đức không rõ ở đâu? Thời cận đại, một số học giả tỏ ý nghi ngờ tên 15 bộ không có cơ sở chắc chắn. Riêng tên bộ Cửu Chân, chúng ta tin hoàn toàn chính xác là vùng đất Thanh Hóa.

Sầm Sơn xưa và nay (Kỳ VII): Phác họa người Sầm Sơn

Sầm Sơn xưa và nay (Kỳ VII): Phác họa người Sầm Sơn

(VH&ĐS) Hầu hết người dân Sầm Sơn trên đường di cư cứ men theo dọc bờ biển mà đi mãi, bàn chân lún cát lầy không hề chùn bước, nhặt con còng, con ốc... sóng đánh dạt vào để ăn.

Sầm Sơn xưa và nay (Kỳ III): Phong cảnh hữu tình

Sầm Sơn xưa và nay (Kỳ III): Phong cảnh hữu tình

(VH&ĐS) Kể từ khi người Pháp đặt nền móng (1907) đến năm 2017 Du lịch Sầm Sơn đã tròn thâm niên 110 năm phát triển, trở thành đầu tầu của du lịch Thanh Hóa. 110 năm trôi qua, mảnh đất Sầm Sơn luôn chuyển mình đổi khác để trở nên lôi cuốn hơn với bạn bè, du khách gần xa. Đó cũng là quãng thời gian có nhiều gặp gỡ, giao lưu, tiếp biến văn hóa nhưng Sầm Sơn luôn khẳng định, bảo tồn những nét đẹp văn hóa, tạo nên một điểm đến hấp dẫn, giàu sắc thái văn hóa. Hướng tới kỷ niệm 110 năm Du lịch Sầm Sơn sẽ được tổ chức trong tháng 4/2017, Báo VH&ĐS giới thiệu loạt bài viết "Sầm Sơn xưa và nay" để cung cấp một cách nhìn xuyên suốt về mảnh đất này từ quá khứ đến hiện tại và những dự định trong tương lai.

Sầm Sơn xưa và nay (Kỳ II): Những làng quê biển

Sầm Sơn xưa và nay (Kỳ II): Những làng quê biển

(VH&ĐS) Kể từ khi người Pháp đặt nền móng (1907) đến năm 2017 Du lịch Sầm Sơn đã tròn thâm niên 110 năm phát triển, trở thành đầu tầu của du lịch Thanh Hóa. 110 năm trôi qua, mảnh đất Sầm Sơn luôn chuyển mình đổi khác để trở nên lôi cuốn hơn với bạn bè, du khách gần xa. Đó cũng là quãng thời gian có nhiều gặp gỡ, giao lưu, tiếp biến văn hóa nhưng Sầm Sơn luôn khẳng định, bảo tồn những nét đẹp văn hóa, tạo nên một điểm đến hấp dẫn, giàu sắc thái văn hóa. Hướng tới kỷ niệm 110 năm Du lịch Sầm Sơn sẽ được tổ chức trong tháng 4/2017, Báo VH&ĐS giới thiệu loạt bài viết "Sầm Sơn xưa và nay" để cung cấp một cách nhìn xuyên suốt về mảnh đất này từ quá khứ đến hiện tại và những dự định trong tương lai.

Sầm Sơn xưa và nay (Kỳ I): Từ một cồn cát bỏng

Sầm Sơn xưa và nay (Kỳ I): Từ một cồn cát bỏng

(VH&ĐS) Kể từ khi người Pháp đặt nền móng (1907) đến năm 2017 Du lịch Sầm Sơn đã tròn thâm niên 110 năm phát triển, trở thành đầu tầu của du lịch Thanh Hóa. 110 năm trôi qua, mảnh đất Sầm Sơn luôn chuyển mình đổi khác để trở nên lôi cuốn hơn với bạn bè, du khách gần xa. Đó cũng là quãng thời gian có nhiều gặp gỡ, giao lưu, tiếp biến văn hóa nhưng Sầm Sơn luôn khẳng định, bảo tồn những nét đẹp văn hóa, tạo nên một điểm đến hấp dẫn, giàu sắc thái văn hóa. Hướng tới kỷ niệm 110 năm Du lịch Sầm Sơn sẽ được tổ chức trong tháng 4/2017, Báo VH&ĐS giới thiệu loạt bài viết "Sầm Sơn xưa và nay" để cung cấp một cách nhìn xuyên suốt về mảnh đất này từ quá khứ đến hiện tại và những dự định trong tương lai.

Thanh Hóa quê hương đạo Tam Phủ

Thanh Hóa quê hương đạo Tam Phủ

(VH&ĐS) Thanh Hóa, quê hương của anh hùng hào kiệt, cũng là xứ sở của thần thánh, tiên phật, nơi gặp gỡ nên duyên, chốn hẹn hò kỳ thú của những mối tình tiên - tục.

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 9): Điền Trang Chiêu Văn Vương

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 9): Điền Trang Chiêu Văn Vương

(VH&ĐS) Trần Nhật Duật là con trai thứ 6 vua Trần Thái Tông. Theo quốc sử, khi mới lọt lòng mẹ, trên cánh tay Nhật Duật đã có hai chữ “Chiêu Văn” rõ như in. Bởi thế vua cha đặt tên hiệu Nhật Duật là Chiêu Văn. Năm Nhật Duật 13 tuổi, Trần Thái Tông ban tước Chiêu Văn Vương rồi phong chức phiêu kỵ tướng quân coi đạo Đà Giang.

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 8): Tứ xã Bản

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 8): Tứ xã Bản

(VH&ĐS) Sông Mạn Định, dòng sông ký ức thiên nhiên, thời gian đã xóa tan lớp lớp sóng nước rì rào để tầng tầng phù sa đắp bồi nên tứ xã Bản: Bản Đanh, Bản Chợ, Bản Chùa, Bản Voọc. Đó là 4 xã cùng mang tên “Bãi”, biến âm của “Nãi” theo quy luật biến âm ai = an, bãi = bản của thổ ngữ vùng đất cổ Thanh Hóa: Nông Cống, Triệu Sơn, Đông Sơn, Thiệu Hóa, Thọ Xuân, Yên Định… Người Thanh Hóa phân biệt rõ “bái” và “bãi”, bái là thân đất cao nội địa, bãi là khoảng đất bồi ven sông.

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 7): Đất đồi Yên Lược

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 7): Đất đồi Yên Lược

(VH&ĐS) Trên miền đất bán sơn địa phía Tây Bắc huyện Thọ Xuân, có một khu vực được mệnh danh là “Nhân kiệt địa linh” gồm “Tiền tam Yên, hậu ngũ Phúc”: Yên Trung, Yên Trường, Yên Lược và Phúc Bồi, Phúc Lập, Phúc Địa, Phúc Cương, Phúc Xá, Phúc Tinh. Các cụ xưa truyền lại: Khoảng đời Lý - Trần, hai anh em tên Sính và Lạc, đến đất này khai phá hoang rậm, chiêu mộ người đến ở, sau thành Kẻ Sánh, Kẻ Lược (Kiêng tên húy, nói chệch âm: Sính thành Sánh, Lạc thành Lược).

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 6): Phường cá Lương Giang

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 6): Phường cá Lương Giang

(VH&ĐS) Sách “Tên làng xã Việt Nam” biên soạn đời Gia Long ghi địa danh Hào Lương vào loại bị phiêu tán. Làng này thời nhà Lê thuộc Lam Sơn qúy hương. Số phận nó do chính quyền Tây Sơn khai tử dưới triều vua Quang Toản, cùng với 10 làng hương Lam Sơn.

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 5): Làng Mục Sơn

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 5): Làng Mục Sơn

(VH&ĐS) Cùng chung dải đất Tây Thọ Xuân, nơi tiếp giáp trung du và miền núi, nhưng dòng sông Chu như lưỡi dao cắt ngang một lát rồi gạt mạnh về phía Nam, nên Mục Sơn mang diện mạo khác. Độ dốc ở đây lớn, địa hình phức tạp Núi Mục nổi vọt lên, đứng sừng sững bên sông, sắc đá xanh phủ màu rêu thời gian, cũng là một danh sơn lưu truyền sử sách.

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 4): Từ Bái Nãi đến Gia Miêu

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 4): Từ Bái Nãi đến Gia Miêu

(VH&ĐS) Các vua chúa triều Nguyễn phát tích ở Gia Miêu Ngoại trang, nay thuộc xã Hà Long, huyện Hà Trung, Thanh Hóa. Theo gia phả, cụ viễn tổ Nguyễn Bặc là đệ nhất công thần nhà Đinh vì họp quân chống lại Phó vương Nhiếp chính Lê Hoàn, bị bắt giết.

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 3): Kẻ Sắp và Lê Hoàn

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 3): Kẻ Sắp và Lê Hoàn

(VH&ĐS) “Sách” là đơn vị hành chính cấp cơ sở thời phong kiến cổ trung đại. Chữ Khả Lập, Hán Việt phiên âm từ tiếng nôm Kẻ Sắp hay Kẻ Xắp. Cách phát âm dân gian tùy theo từng địa phương thường thiếu chính xác, người ta còn gọi là Kẻ Xốp, Kẻ Sộp, Kẻ Sập...

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 2): Giáp xưa Bối Lý

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 2): Giáp xưa Bối Lý

(VH&ĐS) Giáp là một đơn vị hành chính cấp cơ sở, nhưng tùy thời kỳ, thời đại, phạm vi lớn nhỏ khác nhau. Đầu thế kỷ X, nhân Trung Quốc rối loạn, họ Khúc ở Hồng Châu (Hải Dương) nổi lên chiếm lấy thành Đại La (Thăng Long) nắm giữ chính quyền Trung ương, tự xưng Tiết độ sứ (chưa dám xưng vương hay đế). Họ Khúc bãi bỏ chính quyền đô hộ, cải cách chế độ, khuyến khích vỡ hoang phục hóa, ai mở mang đến đâu, được quyền chiếm đoạt đến đó. Tổ tiên dòng họ Lê Lương, đầu tiên cư trú trên một khu bái rậm mang tên Bái Rây hoặc Bái Rậy vì nơi đây mọc nhiều giống cây dây leo: song, hèo, mây, lòi tiền, rợ, nằn, chạc chìu, bìm bìm…

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 1): Xứ An Hoạch Sơn

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh - Phần II (Kỳ 1): Xứ An Hoạch Sơn

(VH&ĐS) Quá ít tài liệu để tìm hiểu, nghiên cứu làng chạ xứ Thanh trong khoảng 10 thế kỷ sau Công nguyên, thời kỳ lịch sử đầy máu lửa của nhân dân Thanh Hóa cùng nhân dân cả nước đấu tranh chống ách đô hộ tàn bạo các triều đại xâm lược, bành trướng Trung Quốc. Nhiều làng mạc bị xóa sổ hoặc phải di dời, đến một cái tên cũng không còn ghi lại trong sách vở! Một trong số ít làng chạ sống sót đến nay: An Hoạch với tuổi tác gần 2.000 năm!

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh (Bài 20): Làng Sỏi núi Nưa

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh (Bài 20): Làng Sỏi núi Nưa

(VH&ĐS) Năm 1962, khảo cổ học nước ta ghi nhận một phát hiện quan trọng, trên ngọn đồi thôn Định Kim, tục gọi làng Sỏi, cách núi Nưa khoảng 1km đường chim bay (thuộc xã Tân Phúc, huyện Nông Cống) xuất hiện một di chỉ cư trú rất lớn. Di chỉ khảo cổ này, được gọi là “Di chỉ núi Sỏi”. Danh sơn núi Sỏi, mang tên “núi” theo cách gọi của ngôn ngữ dân gian địa phương.

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh (Bài 19): Làng Giàng sông Mã

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh (Bài 19): Làng Giàng sông Mã

(VH&ĐS) Giàng tên chữ là Dương, ở đây có nhà họ Dương thành tên Dương Xá.

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh (Bài 18): Lễ hội bơi thuyền

Văn hóa nông nghiệp xứ Thanh (Bài 18): Lễ hội bơi thuyền

(VH&ĐS) Nguồn gốc tục bơi thuyền là lễ hội cầu mưa, cầu mùa thời Hùng Vương cũng với con thuyền và dòng sông được mô tả khá sinh động trên mặt trống đồng Đông Sơn.